★ پیش از هر دوزی
این فهرست برای یادآوری سریع است، نه جایگزین فارماکوپهٔ مرکز شما. دوزها بزرگسال و در غیاب نارسایی ارگان‌اند؛ غلظت آمپول‌ها و نام‌های تجاری بین کشورها فرق می‌کند. هر دوز را پیش از تزریق با پروتکل مرکز خود تطبیق بده.
گروه ۱ — باید در خود اورژانس باشد (دسترسی ظرف دقایق)Immediate Access
این‌ها را نمی‌توان از انبار مرکزی خواست. باید در ترالی یا قفسهٔ اورژانس و با تاریخ انقضای بررسی‌شده باشند.
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| نالوکسانNaloxone | ۴۰۰ میکروگرم IV، تکرار هر دقیقه | وریدی، عضلانی، داخل‌بینی | اوپیوئیدها. هدف تنفس کافی، نه بیداری. آمادهٔ انفوزیون باش. |
| آدرنالینAdrenaline | ۵۰۰ میکروگرم IM (۱:۱۰۰۰) | عضلانی ران | آنافیلاکسی — و در هر واکنش به دارو یا پادزهر. |
| آتروپینAtropine | در ارگانوفسفره، دوزهای بسیار بالا و دوبرابرشونده | وریدی | ارگانوفسفره — هدف، خشک شدن ترشحات برونشی است، نه ضربان قلب. مقدار موردنیاز می‌تواند ده‌ها میلی‌گرم باشد؛ موجودی را بسنج. |
| گلوکز ۱۰٪ و ۵۰٪Glucose | ۱۰۰–۲۰۰ میلی‌لیتر از ۱۰٪ | وریدی | هیپوگلیسمی — از جمله ناشی از انسولین و سولفونیل‌اوره. |
| کلسیم کلراید یا گلوکونات ۱۰٪Calcium | ۱۰ میلی‌لیتر کلراید یا ۳۰ میلی‌لیتر گلوکونات | وریدی | بلوکر کانال کلسیم · هیپرکالمی · اسید هیدروفلوئوریک (ژل موضعی هم). در مسمومیت با دیگوکسین ندهید. |
| بی‌کربنات سدیم ۸٫۴٪Sodium bicarbonate | ۱–۲ میلی‌مول/کیلوگرم بولوس | وریدی | TCA با QRS پهن · سالیسیلات · اسیدوز شدید. |
| امولسیون چربی ۲۰٪Lipid emulsion (Intralipid) | بولوس ۱٫۵ میلی‌لیتر/کیلوگرم، سپس ۱۵ میلی‌لیتر/کیلوگرم/ساعت | وریدی | مسمومیت با بی‌حس‌کنندهٔ موضعی — و نجات در سموم چربی‌دوست. باید کنار هر محلی که بلوک انجام می‌شود باشد. |
| گلوکاگونGlucagon | ۱ میلی‌گرم IM (هیپوگلیسمی) · دوز بالا در بتابلوکر | عضلانی یا وریدی | بتابلوکر. در هیپوگلیسمی الکلی و سوءتغذیه بی‌اثر است. |
| اکسیژن ۱۰۰٪Oxygen | با ماسک رزرووار یا لولهٔ تراشه | استنشاقی | منوکسید کربن — و در هر مسمومیت با دود. |
| بنزودیازپینBenzodiazepine | طبق پروتکل تشنج | وریدی، عضلانی، باکال | آنتی‌دوت عملی سمپاتومیمتیک‌ها، سندرم سروتونین، ترک الکل، و تشنج ناشی از سم. |
گروه ۲ — باید در داروخانهٔ بیمارستان باشد (دسترسی ظرف ۳۰ تا ۶۰ دقیقه)Urgent Access
موجودی این‌ها باید مکتوب، شمارش‌شده، و برای تیم اورژانس شناخته‌شده باشد. بدان چه مقدار داری و در چه ساعتی داروخانه باز است.
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| استیل‌سیستئینAcetylcysteine (NAC) | طبق نوموگرام و پروتکل | وریدی | پاراستامول. موجودی باید برای چند بیمار هم‌زمان کافی باشد — بلع عمدی دسته‌جمعی رخ می‌دهد. |
| پرالیدوکسیم (یا ابیدوکسیم)Pralidoxime | طبق پروتکل | وریدی | ارگانوفسفره — به‌علاوهٔ آتروپین، نه به‌جای آن. |
| هیدروکسوکوبالامینHydroxocobalamin | ۵ گرم وریدی | وریدی | سیانید — در قربانی حریق با لاکتات بسیار بالا. سوختگی شدید. |
| فومپیزولFomepizole | بارگیری ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | الکل‌های سمی. اگر نداری، اتانول خوراکی یا وریدی جایگزین است — ولی این را از قبل بدان، نه در لحظه. |
| دیگوکسین FabDigoxin-specific Fab | طبق سطح و دوز بلع‌شده | وریدی | دیگوکسین. گران و محدود — موجودی را بدان. |
| ویتامین K (فیتومنادیون)Phytomenadione | ۵–۱۰ میلی‌گرم IV در خونریزی بزرگ | وریدی آهسته | وارفارین و سم موش ضدانعقادی. بیمار تحت ضدانعقاد. |
| کنسانترهٔ کمپلکس پروترومبین (PCC)Prothrombin complex concentrate | طبق وزن و INR | وریدی | معکوس کردن وارفارین در خونریزی بزرگ. |
| فلومازنیلFlumazenil | ۲۰۰ میکروگرم، تیتر شده | وریدی | بنزودیازپین — ولی در مسمومیت مختلط یا وابستگی، تشنج مقاوم می‌دهد. به‌ندرت اندیکاسیون دارد. |
| پروتامینProtamine | ۱ میلی‌گرم به ازای هر ۱۰۰ واحد هپارین | وریدی آهسته | هپارین. در LMWH فقط ۶۰ تا ۷۵٪ اثر را برمی‌گرداند. |
| دانترولنDantrolene | ۲٫۵ میلی‌گرم/کیلوگرم، تکرار | وریدی | هایپرترمی بدخیم. در گرمازدگی محیطی مؤثر نیست. گرمازدگی. |
| متیلن بلوMethylene blue | ۱–۲ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | متهموگلوبینمی — نیترات، بنزوکائین، داپسون. در کمبود G6PD با احتیاط. |
| اکتروتایدOctreotide | ۵۰ میکروگرم زیرجلدی، تکرار | زیرجلدی | سولفونیل‌اوره با هیپوگلیسمی عودکننده. |
| دفروکسامینDesferrioxamine | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم/ساعت | وریدی | آهن. در بلع عمدی و در کودکان. |
گروه ۳ — باید بدانی از کجا و چقدر سریع می‌آیدRegional or Delayed Access
این‌ها را احتمالاً نداری. آنچه باید داشته باشی، شمارهٔ تماس و زمان تخمینی تهیه است — نوشته‌شده روی دیوار، نه در ذهن کسی.
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| پادزهر مارSnake antivenom | طبق گونه و مسمومیت | وریدی | گزش مار. پادزهر پلی‌والان مؤسسهٔ رازی در ایران. موجودی منطقه‌ای را از پیش بدان. |
| پادزهر عقربScorpion antivenom | طبق گونه | وریدی | همیسکورپیوس پادزهر اختصاصی دارد. گزش عقرب. |
| آندکسانت آلفاAndexanet alfa | طبق پروتکل | وریدی | معکوس کردن مهارکننده‌های فاکتور Xa. گران و محدود؛ PCC جایگزین عملی است. |
| ایداروسیزومابIdarucizumab | ۵ گرم وریدی | وریدی | معکوس کردن دابیگاتران. جایگزین: همودیالیز. |
| گلوکاروپیدازGlucarpidase | طبق پروتکل | وریدی | متوترکسات با سطح بالا و نارسایی کلیه. |
| دیمرکاپرول، سوکسیمر، EDTAChelating agents | طبق فلز و پروتکل | متغیر | مسمومیت با فلزات سنگین — سرب، آرسنیک، جیوه. با مرکز سموم. |
تجهیزات Equipment
چگونه فهرست موجودی را بسازیمBuilding a Stock List
- سه ستون بنویس: نام آنتی‌دوت · محل نگهداری دقیق · مقدار موجود.
- محل را دقیق بنویس — «داروخانه» کافی نیست؛ «یخچال داروخانه، قفسهٔ ۳» کافی است.
- مقدار را با سناریوی واقعی بسنج: آیا برای درمان کامل یک بیمار بزرگسال ۸۰ کیلویی کافی است؟ برای دو بیمار هم‌زمان چطور؟
- تاریخ انقضا را ماهانه چک کن و مسئول آن را نام ببر.
- ساعات دسترسی را بنویس: داروخانه شب‌ها باز است؟ کلید کجاست؟ چه کسی اجازهٔ تحویل دارد؟
- فهرست را روی دیوار اورژانس بچسبان — نه در یک فایل روی کامپیوتر.
- شمارهٔ مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم را بزرگ و خوانا کنار همین فهرست بنویس.
- یک بار در سال، یک سناریو تمرین کن: «بیمار با مسمومیت ارگانوفسفره رسیده؛ چقدر آتروپین داریم و در چند دقیقه کنار تخت است؟»
آنتی‌دوت‌هایی که معمولاً کم‌موجودندCommonly Under-stocked
- آتروپین در مقدار زیاد — مسمومیت ارگانوفسفره می‌تواند ده‌ها میلی‌گرم در چند ساعت لازم داشته باشد. موجودی معمول اورژانس برای چند دوز برادی‌کاردی است، نه برای این.
- استیل‌سیستئین برای چند بیمار هم‌زمان — بلع عمدی دسته‌جمعی و طغیان رخ می‌دهد.
- امولسیون چربی — اغلب در اتاق عمل هست ولی در اورژانس نیست.
- هیدروکسوکوبالامین — گران، پس اغلب خریداری نمی‌شود؛ ولی در حریق لازم می‌شود.
- فومپیزول — بسیاری مراکز ندارند. بدان که جایگزینت اتانول است و چگونه تجویزش کنی.
- پادزهر مار و عقرب — منطقه‌ای و فصلی. موجودی را پیش از فصل گرم بسنج.
- گلوکاگون با دوز بالا — دوز مسمومیت بتابلوکر، چندین برابر دوز هیپوگلیسمی است.
چرا این صفحه لازم است
آنتی‌دوتی که دیر برسد، وجود ندارد
در بیشتر مسمومیت‌های کشنده، مهم‌ترین متغیر، زمان تا تزریق آنتی‌دوت است — نه اینکه آیا بیمارستان آن را «دارد».
پرسش درست این نیست «آیا فومپیزول داریم؟»، بلکه:
«اگر همین الان بیماری با متانول برسد، اولین دوز در چند دقیقه کنار تخت است؟»
اگر کسی در تیم جواب این را نمی‌داند، آنتی‌دوت عملاً در دسترس نیست.
سه گروه، سه انتظار زمانی
| گروه | کجا | زمان تا تزریق |
|---|---|---|
| ۱ | در خود اورژانس | دقایق |
| ۲ | داروخانهٔ بیمارستان | ۳۰ تا ۶۰ دقیقه |
| ۳ | منطقه‌ای، مرکز مرجع، یا سفارش ویژه | ساعت‌ها تا روزها |
و برای گروه ۳، آنچه باید داشته باشی دارو نیست — شمارهٔ تلفن و برنامه است.
پیش از آنکه لازم شود
پنج کاری که همین امروز می‌شود کرد
-
فهرست موجودی را بنویس — نام، محل دقیق، مقدار
-
آن را روی دیوار اورژانس بچسبان، نه در فایل
-
شمارهٔ مرکز سموم را بزرگ و خوانا کنارش بگذار
-
مسئول بررسی ماهانه را نام ببر
-
یک سناریو تمرین کن و زمان واقعی را اندازه بگیر
موجودی را با سناریوی واقعی بسنج
«یک ویال داریم» معنایی ندارد.
بپرس: برای درمان کامل یک بیمار ۸۰ کیلویی کافی است؟ برای دو بیمار هم‌زمان چطور؟ برای ۲۴ ساعت؟
در ارگانوفسفره، مقدار آتروپین موردنیاز می‌تواند از کل موجودی یک اورژانس بیشتر باشد.
و همیشه
با مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم تماس بگیر
در مسمومیت نادر، ترکیبی، یا شدید، این تماس بیش از هر فهرست و متنی کمک می‌کند — و دربارهٔ موجودی منطقه‌ای آنتی‌دوت هم راهنمایی می‌دهد.
یادآوری مهم
دوزهای این صفحه تقریبی و برای جهت‌دهیاند. پیش از هر تجویز، با پروتکل مرکز خود، فرمولاری رسمی، و مرکز سموم تطبیق بده — به‌ویژه در کودکان، بارداری، و نارسایی کلیه و کبد.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Antidote availability and stocking guidance — National Poisons Information Service (NPIS) / TOXBASE (2026)
- Guidelines for the stocking of antidotes in hospitals that provide emergency care — American Journal of Health-System Pharmacy (2018)
- WHO Model List of Essential Medicines — Antidotes section — World Health Organization (2025)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.