★ پیش از هر دوزی
این فهرست برای یادآوری سریع است، نه جایگزین فارماکوپهٔ مرکز شما. دوزها بزرگسال و در غیاب نارسایی ارگان‌اند؛ غلظت آمپول‌ها و نام‌های تجاری بین کشورها فرق می‌کند. هر دوز را پیش از تزریق با پروتکل مرکز خود تطبیق بده.
بی‌دردیAnalgesia
درد را زود درمان کن؛ تأخیر در بی‌دردی نه تشخیص را بهتر می‌کند و نه معاینه را.
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| پاراستامولParacetamol | ۱ گرم هر ۶ ساعت (حداکثر ۴ گرم در شبانه‌روز) | خوراکی یا وریدی | در وزن زیر ۵۰ کیلوگرم، نارسایی کبد و سوءتغذیه، دوز را کم کن. |
| ایبوپروفنIbuprofen | ۴۰۰ میلی‌گرم هر ۸ ساعت | خوراکی | در نارسایی کلیه، نارسایی قلب، خونریزی گوارشی و انفارکتوس حاد پرهیز کن. |
| مورفینMorphine | تیتراسیون ۲ تا ۵ میلی‌گرم هر ۵ دقیقه تا کنترل درد | وریدی | در سالمند و نارسایی کلیه دوز را نصف کن. نالوکسان را در دسترس داشته باش. |
| فنتانیلFentanyl | ۲۵ تا ۵۰ میکروگرم، تکرارپذیر | وریدی یا بینی | شروع سریع، مدت کوتاه. از نظر همودینامیک پایدارتر از مورفین. مسیر بینی در کودکان و دسترسی دشوار. |
| کتامین (دوز ضددرد)Ketamine (analgesic dose) | ۰٫۱ تا ۰٫۳ میلی‌گرم/کیلوگرم آهسته | وریدی | در درد مقاوم و وقتی اوپیوئید نامناسب است. تزریق سریع، دیسفوری می‌دهد. |
| اکسید نیتروسNitrous oxide | استنشاق خودتنظیم | استنشاقی | برای پروسیجر کوتاه. در پنوموتوراکس و انسداد روده ممنوع — حفرات پر از گاز را بزرگ می‌کند. |
| لیدوکائین (بی‌حسی موضعی)Lidocaine | حداکثر ۳ میلی‌گرم/کیلوگرم (با آدرنالین تا ۷) | انفیلتراسیون | دوز حداکثر را حساب کن، نه حدس بزن. مسمومیت سیستمیک با امولسیون چربی درمان می‌شود. |
آرام‌سازی پروسیجرالProcedural Sedation
پایش کامل، اکسیژن، ساکشن و فرد دوم الزامی است.
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| کتامینKetamine | ۱ تا ۱٫۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی آهسته | حفظ راه هوایی و تنفس؛ انتخاب خوب در کودکان و بیمار بی‌ثبات. لارنگواسپاسم نادر ولی ممکن. |
| پروپوفولPropofol | ۰٫۵ تا ۱ میلی‌گرم/کیلوگرم، تیتره | وریدی | شروع و پایان سریع؛ افت فشار و آپنه. فقط با مهارت راه هوایی. |
| میدازولامMidazolam | ۱ تا ۲ میلی‌گرم، تیتره | وریدی | در سالمند دوز را به‌شدت کم کن. با اوپیوئید، اثر تجمعی روی تنفس. |
ضدتهوعAntiemetics
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| اندانسترونOndansetron | ۴ تا ۸ میلی‌گرم | وریدی یا خوراکی | QT را طولانی می‌کند؛ در QT طولانی یا داروهای هم‌افزا احتیاط. |
| متوکلوپرامیدMetoclopramide | ۱۰ میلی‌گرم | وریدی | واکنش دیستونیک به‌ویژه در جوانان؛ در انسداد روده ممنوع. |
| سیکلیزینCyclizine | ۵۰ میلی‌گرم | وریدی آهسته | تزریق سریع احساس ناخوشایند می‌دهد. آنتی‌کولینرژیک — در سالمند احتیاط. |
| پروکلرپرازینProchlorperazine | ۱۲٫۵ میلی‌گرم | عضلانی | در سرگیجهٔ محیطی هم کاربرد دارد. |
تنفسیRespiratory
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| سالبوتامولSalbutamol | ۲٫۵ تا ۵ میلی‌گرم نبولایز، تکرارپذیر | نبولایزر | در آسم با اکسیژن؛ در COPD با هوای فشرده. پتاسیم و لاکتات را پایش کن. |
| ایپراتروپیومIpratropium | ۰٫۵ میلی‌گرم هر ۴ تا ۶ ساعت | نبولایزر | در حملهٔ شدید به سالبوتامول اضافه کن. |
| پردنیزولونPrednisolone | ۴۰ میلی‌گرم (آسم) · ۳۰ میلی‌گرم (COPD)، ۵ روز | خوراکی | نیازی به کاهش تدریجی در دورهٔ کوتاه نیست. |
| هیدروکورتیزونHydrocortisone | ۱۰۰ میلی‌گرم هر ۶ ساعت | وریدی | وقتی بلع ممکن نیست. |
| سولفات منیزیمMagnesium sulfate | ۱٫۲ تا ۲ گرم طی ۲۰ دقیقه، تک‌دوز | وریدی | در آسم شدید مقاوم. دوز تکراری سودی ندارد. |
قلبی-عروقیCardiovascular
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| آسپیرینAspirin | ۳۰۰ میلی‌گرم جویدنی | خوراکی | در سندرم کرونری حاد، مگر منع قطعی. |
| تری‌نیتروگلیسرینGlyceryl trinitrate | زیرزبانی، یا انفوزیون تیتره‌شده | زیرزبانی یا وریدی | ممنوع در انفارکتوس بطن راست، فشار پایین، و مصرف مهارکنندهٔ فسفودی‌استراز طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت. |
| فوروزمایدFurosemide | ۲۰ تا ۸۰ میلی‌گرم (در مصرف‌کنندهٔ مزمن، دوز بالاتر) | وریدی | در نارسایی حاد قلب. در SCAPE نقش دوم دارد. |
| متوپرولولMetoprolol | ۲٫۵ تا ۵ میلی‌گرم آهسته، تکرارپذیر | وریدی | برای کنترل سرعت. در نارسایی حاد، شوک و آسم ممنوع. |
| دیلتیازمDiltiazem | طبق پروتکل محلی | وریدی | جایگزین بتابلوکر در AF؛ در اختلال سیستولیک بطن چپ ممنوع. |
| لابتالولLabetalol | بولوس ۱۰ تا ۲۰ میلی‌گرم، یا انفوزیون | وریدی | در بحران فشار خون و بارداری. |
عصبی و روان‌پزشکیNeurology and Psychiatry
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| لورازپامLorazepam | ۴ میلی‌گرم (۰٫۱ میلی‌گرم/کیلوگرم) | وریدی آهسته | خط اول وضعیت صرعی. حداکثر دو دوز. |
| میدازولامMidazolam | ۱۰ میلی‌گرم | عضلانی یا باکال | وقتی راه وریدی نیست. |
| لوتیراستامLevetiracetam | ۶۰ میلی‌گرم/کیلوگرم (حداکثر ۴۵۰۰) طی ۱۰ دقیقه | وریدی | خط دوم؛ کمترین تداخل و بدون نیاز به پایش قلبی. |
| فنی‌توئینPhenytoin | ۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم، حداکثر ۵۰ میلی‌گرم در دقیقه | وریدی | پایش ECG و فشار. در مسمومیت با TCA ممنوع. |
| هالوپریدولHaloperidol | ۲٫۵ تا ۵ میلی‌گرم | عضلانی یا وریدی | در آژیتاسیون؛ QT و دیستونی. در دلیریوم سالمند دوز کم. |
| دیازپامDiazepam | ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم | وریدی | در ترک الکل و تشنج ناشی از سم. |
متابولیک و غددMetabolic and Endocrine
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| گلوکز ۱۰٪Glucose 10% | ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلی‌لیتر | وریدی | در هیپوگلیسمی. تیامین را در بیمار پرخطر مقدم کن. |
| گلوکاگونGlucagon | ۱ میلی‌گرم | عضلانی | وقتی راه وریدی نیست. در گرسنگی طولانی و الکلیسم کم‌اثر است. |
| انسولین محلولSoluble insulin | ۰٫۱ واحد/کیلوگرم/ساعت (DKA) · ۱۰ واحد + گلوکز (هیپرکالمی) | انفوزیون یا بولوس | در هیپرکالمی، قند را ساعتی تا شش ساعت پایش کن. |
| هیدروکورتیزونHydrocortisone | ۱۰۰ میلی‌گرم | وریدی | در بحران آدرنال — در شک، بده و بعد بررسی کن. |
| کلسیم گلوکونات ۱۰٪Calcium gluconate 10% | ۳۰ میلی‌لیتر طی ۵ تا ۱۰ دقیقه | وریدی | در هیپرکالمی با تغییر ECG، و هیپوکلسمی علامت‌دار. |
عفونی و سایرInfection and Others
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیفBroad-spectrum antibiotics | طبق پروتکل محلی | وریدی | در سپسیس ظرف یک ساعت. الگوی مقاومت منطقه تعیین‌کننده است. |
| ترانگزامیک اسیدTranexamic acid | ۱ گرم بولوس، سپس ۱ گرم طی ۸ ساعت | وریدی | در تروما ظرف ۳ ساعت، و خونریزی پس از زایمان. در خونریزی گوارشی توصیه نمی‌شود. |
| ویتامین KPhytomenadione | ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم | وریدی آهسته | معکوس‌سازی وارفارین؛ اثرش ساعت‌ها طول می‌کشد — در خونریزی شدید، کنسانترهٔ کمپلکس پروترومبین لازم است. |
| کلرفنیرامینChlorphenamine | ۱۰ میلی‌گرم | وریدی آهسته | برای علائم پوستی پس از پایدار شدن — جزو درمان اولیهٔ آنافیلاکسی نیست. |
سه قاعده‌ای که بیشترین خطا را حذف می‌کنند
۱. دوز را به وزن و ارگان گره بزن
کلیه: مورفین، گاباپنتین، متفورمین، هپارین با وزن مولکولی پایین، بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌ها.
کبد: پاراستامول، بنزودیازپین، اوپیوئید.
سالمند: تقریباً همهٔ آرام‌بخش‌ها و اوپیوئیدها — با نصف دوز شروع کن.
۲. تداخل‌هایی که در اورژانس واقعاً رخ می‌دهند
- طولانی‌کننده‌های QT با هم: اندانسترون + هالوپریدول + ماکرولید
- بنزودیازپین + اوپیوئید: دپرسیون تنفسی هم‌افزا
- NSAID + ACEi + دیورتیک («سه‌گانهٔ خطرناک»): آسیب حاد کلیه
- وارفارین + آنتی‌بیوتیک: پرش INR
- نیترات + مهارکنندهٔ فسفودی‌استراز: افت فشار فاجعه‌بار
۳. آلرژی و بارداری را پیش از تجویز بپرس
و در زن در سنین باروری، پیش از رادیوگرافی و داروهای تراتوژن، تست بارداری.
داروهایی که اغلب بی‌جهت تجویز می‌شوند
| دارو | چرا بازنگری کن |
|---|---|
| آنتی‌بیوتیک در ویروس آشکار | مقاومت، عارضه، و کلستریدیوئید دیفیسیل |
| مورفین در نارسایی حاد قلب | با پیامد بدتر همراه بوده |
| ترانگزامیک اسید در خونریزی گوارشی | بدون سود، با عوارض ترومبوتیک بیشتر |
| کورتیکواستروئید در درمان اولیهٔ آنافیلاکسی | از الگوریتم حذف شده |
| اکسیژن در بیمار بدون هیپوکسی | هایپراکسی مضر است |
| فلومازنیل در مسمومیت مختلط | تشنج مقاوم |
منابع و گایدلاین‌ها ۲
- British National Formulary (BNF) — NICE (2026)
- Adult Advanced Life Support Guidelines — Resuscitation Council UK (2025)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
- British National Formulary (BNF)
- Oxford Handbook of Emergency Medicine — Drug formulary
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.