★ پیش از هر دوزی
این فهرست برای یادآوری سریع است، نه جایگزین فارماکوپهٔ مرکز شما. دوزها بزرگسال و در غیاب نارسایی ارگان‌اند؛ غلظت آمپول‌ها و نام‌های تجاری بین کشورها فرق می‌کند. هر دوز را پیش از تزریق با پروتکل مرکز خود تطبیق بده.
ایست قلبی و احیاCardiac Arrest
طبق الگوریتم احیای پیشرفتهٔ کودکان. فشردن قفسهٔ سینه با نسبت ۱۵:۲ (دو امدادگر) و عمق یک‌سوم قطر قدامی-خلفی.
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| آدرنالینAdrenaline | ۱۰ میکروگرم/کیلوگرم = ۰٫۱ میلی‌لیتر/کیلوگرم از محلول ۱:۱۰۰۰۰ · حداکثر ۱ میلی‌گرم | وریدی یا داخل‌استخوانی | هر ۳ تا ۵ دقیقه. در ریتم غیرقابل شوک، در اولین فرصت؛ در قابل شوک، پس از شوک سوم. |
| آمیودارونAmiodarone | ۵ میلی‌گرم/کیلوگرم · حداکثر ۳۰۰ میلی‌گرم | وریدی بولوس | پس از شوک سوم و پنجم در VF و VT بدون نبض. |
| دفیبریلاسیونDefibrillation | ۴ ژول/کیلوگرم | پدهای کودک زیر ۸ سال یا ۲۵ کیلوگرم | اگر پد کودک نداری، پد بزرگسال بهتر از هیچ است — یکی قدام، یکی خلف. |
| مایع بولوسFluid bolus | ۱۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم کریستالوئید ایزوتونیک | وریدی یا داخل‌استخوانی | ۲۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم در شوک جبران‌نشده. در DKA، سوءتغذیهٔ شدید، و بیماری قلبی، ۱۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم و آهسته‌تر. پس از هر بولوس، ارزیابی مجدد. |
| گلوکز ۱۰٪Glucose 10% | ۲ میلی‌لیتر/کیلوگرم | وریدی | در هیپوگلیسمی. قند را در هر کودک بدحال بسنج — ذخیرهٔ گلیکوژن کم است. |
| بی‌کربنات سدیم ۸٫۴٪Sodium bicarbonate | ۱ میلی‌مول/کیلوگرم | وریدی | روتین نیست. در هیپرکالمی، مسمومیت با TCA، و اسیدوز شدید مقاوم. |
| کلسیم گلوکونات ۱۰٪Calcium gluconate 10% | ۰٫۵ میلی‌لیتر/کیلوگرم · حداکثر ۲۰ میلی‌لیتر | وریدی آهسته | در هیپرکالمی با تغییرات ECG، هیپوکلسمی، و مسمومیت با بلوکر کانال کلسیم. |
اورژانس‌های شایعCommon Emergencies
دوزها تقریبی و بر پایهٔ منابع رایج‌اند؛ با پروتکل و فرمولاری مرکز خود تطبیق بده.
| دارو | دوز بزرگسال | مسیر | نکته |
|---|---|---|---|
| آدرنالین عضلانی (آنافیلاکسی)Adrenaline IM | ۱۰ میکروگرم/کیلوگرم از محلول ۱:۱۰۰۰ · زیر ۶ سال ۱۵۰ میکروگرم · ۶ تا ۱۲ سال ۳۰۰ میکروگرم · بالای ۱۲ سال ۵۰۰ میکروگرم | عضلانی، قدام-جانبی ران | تکرار هر ۵ دقیقه در صورت نیاز. آنافیلاکسی. |
| سالبوتامول نبولایزSalbutamol nebulised | زیر ۵ سال ۲٫۵ میلی‌گرم · بالای ۵ سال ۵ میلی‌گرم | نبولایزر با اکسیژن | در حملهٔ شدید، پشت سر هم (back-to-back). پتاسیم را پایش کن. |
| ایپراتروپیوم نبولایزIpratropium | زیر ۱۲ سال ۲۵۰ میکروگرم · بالای ۱۲ سال ۵۰۰ میکروگرم | نبولایزر | با سالبوتامول در حملهٔ شدید. |
| پردنیزولون خوراکیPrednisolone | ۱ تا ۲ میلی‌گرم/کیلوگرم · حداکثر ۴۰ میلی‌گرم | خوراکی | در آسم. در کودکی که استفراغ می‌کند، هیدروکورتیزون ۴ میلی‌گرم/کیلوگرم وریدی. |
| دگزامتازون (کروپ)Dexamethasone (croup) | ۰٫۱۵ تا ۰٫۶ میلی‌گرم/کیلوگرم دوز واحد | خوراکی (یا وریدی/عضلانی) | در کروپ. در کروپ شدید با استریدور در استراحت، آدرنالین نبولایز ۰٫۴ میلی‌لیتر/کیلوگرم از ۱:۱۰۰۰، حداکثر ۵ میلی‌لیتر. |
| میدازولام (تشنج)Midazolam | ۰٫۳ میلی‌گرم/کیلوگرم باکال یا داخل‌بینی · حداکثر ۱۰ میلی‌گرم | باکال، داخل‌بینی، یا وریدی (۰٫۱ میلی‌گرم/کیلوگرم) | خط اول در وضعیت صرعی بدون دسترسی وریدی. |
| لورازپامLorazepam | ۰٫۱ میلی‌گرم/کیلوگرم · حداکثر ۴ میلی‌گرم | وریدی | خط اول با دسترسی وریدی. حداکثر دو دوز بنزودیازپین، سپس خط دوم. |
| لوتیراستامLevetiracetam | ۴۰ تا ۶۰ میلی‌گرم/کیلوگرم · حداکثر ۳ گرم | وریدی طی ۵ تا ۱۰ دقیقه | خط دوم در وضعیت صرعی. |
| سفتریاکسونCeftriaxone | ۸۰ میلی‌گرم/کیلوگرم روزانه · حداکثر ۴ گرم (در مننژیت دوز بالاتر طبق پروتکل) | وریدی | در سپسیس و مننژیت. در نوزاد با یرقان یا دریافت کلسیم، احتیاط — سفوتاکسیم جایگزین. |
| پاراستامولParacetamol | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۴ تا ۶ ساعت · حداکثر ۶۰ میلی‌گرم/کیلوگرم در شبانه‌روز | خوراکی، رکتال، یا وریدی | در نوزاد و کودک کم‌وزن، دوز وریدی ۷٫۵ میلی‌گرم/کیلوگرم زیر ۱۰ کیلوگرم. |
| ایبوپروفنIbuprofen | ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۶ تا ۸ ساعت | خوراکی | در کم‌آبی، نارسایی کلیه، و آبلهٔ مرغان با احتیاط. |
| مورفینMorphine | ۰٫۱ میلی‌گرم/کیلوگرم وریدی، تیتر شده | وریدی | یا فنتانیل داخل‌بینی ۱٫۵ میکروگرم/کیلوگرم — سریع و بدون سوزن، بسیار مفید. |
| اندانسترونOndansetron | ۰٫۱ تا ۰٫۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم · حداکثر ۴ میلی‌گرم | وریدی یا قرص حل‌شونده | در استفراغ، جذب خوراکی را ممکن می‌کند و از سرم وریدی بی‌نیاز می‌سازد. |
| نالوکسانNaloxone | ۱۰ میکروگرم/کیلوگرم، تکرار تا پاسخ | وریدی، عضلانی، یا داخل‌بینی | هدف تنفس کافی، نه بیداری کامل. اوپیوئیدها. |
تجهیزات Equipment
تخمین وزن و اندازه‌هاWeight and Size Estimation
- بهترین روش: وزن کردن کودک. اگر ممکن نیست، وزن گفته‌شده توسط والدین معمولاً دقیق است.
- نوار بروزلو (Broselow) یا نوار قد-وزن — بهترین جایگزین؛ هم وزن و هم دوزها و اندازهٔ تجهیزات را می‌دهد.
- فرمول تقریبی (۱ تا ۵ سال): وزن ≈ (سن × ۲) + ۸
- فرمول تقریبی (۶ تا ۱۲ سال): وزن ≈ (سن × ۳) + ۷
- لولهٔ تراشه بدون کاف: قطر داخلی ≈ (سن ÷ ۴) + ۴
- لولهٔ تراشه با کاف: قطر داخلی ≈ (سن ÷ ۴) + ۳٫۵
- عمق لولهٔ تراشه (از لب): ≈ قطر داخلی × ۳
- شیرخوار زیر یک سال: لولهٔ ۳٫۵ تا ۴٫۰ · نوزاد ترم: ۳٫۰ تا ۳٫۵
علائم حیاتی طبیعی به تفکیک سنNormal Vital Signs by Age
- زیر ۱ سال: ضربان ۱۱۰–۱۶۰ · تنفس ۳۰–۴۰ · سیستولی ۷۰–۹۰
- ۱ تا ۲ سال: ضربان ۱۰۰–۱۵۰ · تنفس ۲۵–۳۵ · سیستولی ۸۰–۹۵
- ۲ تا ۵ سال: ضربان ۹۵–۱۴۰ · تنفس ۲۵–۳۰ · سیستولی ۸۰–۱۰۰
- ۵ تا ۱۲ سال: ضربان ۸۰–۱۲۰ · تنفس ۲۰–۲۵ · سیستولی ۹۰–۱۱۰
- بالای ۱۲ سال: ضربان ۶۰–۱۰۰ · تنفس ۱۵–۲۰ · سیستولی ۱۰۰–۱۲۰
- حداقل فشار سیستولی قابل‌قبول (۱ تا ۱۰ سال): ۷۰ + (۲ × سن)
- برادی‌کاردی در کودک، یک علامت پیش از ایست است — تا خلاف آن ثابت نشود، هیپوکسی.
ایمنی تجویز در کودکPaediatric Prescribing Safety
- وزن را بنویس روی هر برگ دستور و هر سرنگ.
- دوز محاسبه‌شده را با سقف دوز بزرگسال مقایسه کن — کودک بزرگ‌جثه نباید بیش از بزرگسال بگیرد.
- محاسبه را یک نفر دیگر مستقل چک کند — نه فقط نگاه کند.
- اعشار خطرناک است: «۰٫۵» بنویس، نه «.۵». و هرگز «۵٫۰» ننویس (ممکن است ۵۰ خوانده شود).
- رقت را مشخص کن — به‌ویژه برای آدرنالین: ۱:۱۰۰۰ یا ۱:۱۰۰۰۰؟
- از سرنگ با اندازهٔ مناسب استفاده کن — کشیدن ۰٫۲ میلی‌لیتر در سرنگ ۲۰ میلی‌لیتری، منبع خطاست.
- در ترالی کودکان، کارت دوز بر حسب وزن را از پیش آماده و لمینت کن.
قانون اول
وزن را حدس نزن
در کودک، همهٔ دوزها بر حسب کیلوگرم است — یعنی یک خطای وزنی، در همهٔ داروها تکرار می‌شود.
به‌ترتیب اولویت:
- کودک را وزن کن
- وزن گفته‌شده توسط والدین (معمولاً دقیق است)
- نوار بروزلو یا نوار قد-وزن
- فرمول تخمینی — آخرین گزینه
و سقف دوز بزرگسال را فراموش نکن
نوجوان ۹۰ کیلویی نباید دو برابر دوز بزرگسال بگیرد. هر دوز محاسبه‌شده را با سقف بزرگسال مقایسه کن.
کودک بدحال — آنچه متفاوت است
کودکان خوب جبران می‌کنند، و ناگهان فرو می‌ریزند
- فشار خون تا دیر، طبیعی می‌ماند — افت فشار، علامت بسیار دیررس است
- شاخص‌های زودرس: تاکی‌کاردی · تاکی‌پنه · پر شدن مویرگی کُند · اندام سرد · کاهش برون‌ده ادراری · بی‌قراری یا بی‌حالی غیرمعمول
- برادی‌کاردی = هیپوکسی تا خلاف آن ثابت شود، و یک علامت پیش از ایست است
- ایست قلبی در کودک، معمولاً منشأ تنفسی دارد — پس تهویه و اکسیژن اولویت دارند
حرف والدین را جدی بگیر
«این مثل همیشه نیست» از زبان والدین، یکی از قوی‌ترین شاخص‌های بیماری جدی در کودک است.
نکات بولوس مایع
| موقعیت | بولوس |
|---|---|
| شوک معمول | ۱۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم، ارزیابی مجدد، تکرار |
| شوک جبران‌نشده | ۲۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم |
| DKA | ۱۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم و آهسته — خطر ادم مغزی |
| سوءتغذیهٔ شدید | آهسته و با احتیاط بسیار |
| بیماری قلبی | ۵–۱۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم و ارزیابی مکرر |
| تروما | خون، نه کریستالوئید |
پس از هر بولوس، ارزیابی مجدد
کبد بزرگ‌شونده، رال‌های تازه، و بدتر شدن کار تنفسی = اضافه‌بار مایع. متوقف شو و بازبینی کن.
دسترسی عروقی
دو تلاش، یا ۹۰ ثانیه — سپس داخل استخوانی
در کودک بدحال، وقت تلف نکن.
سوزن داخل‌استخوانی (IO) سریع، مطمئن، و برای همهٔ داروها و مایعات قابل استفاده است.
محل‌ها: تیبیای پروگزیمال (شایع‌ترین) · تیبیای دیستال · فمور دیستال · سر هومروس در کودک بزرگ‌تر.
و بی‌دردی: در کودک هوشیار، لیدوکائین داخل‌استخوانی پیش از انفوزیون.
و یک یادآوری
در هر کودک بدحال، این چهار را بسنج
۱. قند خون — ذخیرهٔ گلیکوژن کم است؛ هیپوگلیسمی شایع
۲. دما — هم تب و هم هیپوترمی؛ کودکان سریع سرد می‌شوند
۳. وزن — برای همهٔ دوزها
۴. علائم حیاتی به تفکیک سن — «ضربان ۱۴۰» در شیرخوار طبیعی است و در نوجوان، اورژانس
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- European Paediatric Advanced Life Support Guidelines — European Resuscitation Council (2025)
- Paediatric advanced life support guidelines — Resuscitation Council UK (2025)
- BNF for Children — BNFC / NICE (2026)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.