◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- ECG دوازده‌لیدی در هر بیمار با سنکوپ — بدون استثنا.
- فشار خوابیده و ایستاده؛ فشار هر دو بازو در شک به دیسکسیون.
- قند خون، و در زن در سنین باروری تست بارداری.
- شرح حال از شاهد عینی بگیر — تعیین‌کننده‌تر از شرح حال خود بیمار.
- دنبال آسیب ناشی از افتادن بگرد، به‌ویژه سر و گردن.
- فهرست داروها: ضدفشار، ضدآریتمی، طولانی‌کنندهٔ QT.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- سنکوپ هنگام فعالیت یا در وضعیت خوابیده.
- بدون هیچ علامت هشداردهنده (prodrome) — ناگهانی و کامل.
- تپش قلب یا درد قفسهٔ سینهٔ همراه.
- سابقهٔ بیماری ساختاری قلب یا نارسایی قلب.
- سابقهٔ خانوادگی مرگ ناگهانی زیر ۴۰ سال.
- ECG غیرطبیعی: QT طولانی، بروگادا، WPW، بلوک، هیپرتروفی، موج دلتا.
- سنکوپ همراه با سردرد، کمردرد، یا درد شکم — SAH، دیسکسیون، خونریزی.
پرسش اول: واقعاً سنکوپ بود؟
سنکوپ = از دست رفتن گذرا و کامل هوشیاری، ناشی از هیپوپرفیوژن مغزی عمومی، با شروع سریع، مدت کوتاه، و بازگشت کامل و خودبه‌خودی.
| سنکوپ | تشنج | |
|---|---|---|
| پرودروم | تعریق، تهوع، تاری دید، صدای دوردست | اورا (بویایی، بینایی) یا هیچ |
| حرکات | چند پرش میوکلونیک کوتاه — شایع و غیرتشخیصی | تونیک-کلونیک طولانی و ریتمیک |
| رنگ | رنگ‌پریده | سیانوز |
| گاز گرفتن زبان | نادر؛ اگر باشد، نوک زبان | کنارهٔ زبان |
| بی‌اختیاری | ممکن است | ممکن است |
| پس از حمله | بازگشت سریع و کامل | گیجی طولانی (دقایق تا ساعت‌ها) |
| مدت | ثانیه‌ها | دقایق |
حرکات پرشی، تشنج را اثبات نمی‌کند
حرکات میوکلونیک کوتاه در سنکوپ بسیار شایع‌اند و باعث تشخیص نادرست صرع می‌شوند — با پیامدهای جدی برای رانندگی، شغل و دارو.
شرح حال شاهد عینی مهم‌ترین ابزار تفکیک است. اگر ممکن است، مستقیم با او صحبت کن.
سایر تقلیدکننده‌ها: هیپوگلیسمی · افتادن مکانیکی بدون از دست دادن هوشیاری · سنکوپ روان‌زاد · مسمومیت · TIA (به‌ندرت سنکوپ می‌دهد).
پرسش دوم: علت کدام دسته است؟
| دسته | ویژگی |
|---|---|
| رفلکسی (وازوواگال) | شایع‌ترین · محرک مشخص (درد، ترس، ایستادن طولانی، گرما) · پرودروم بارز · خوش‌خیم |
| ارتواستاتیک | هنگام برخاستن · دارو، دهیدراتاسیون، خونریزی، نوروپاتی خودکار |
| قلبی | خطرناک‌ترین · آریتمی یا انسداد ساختاری |
سنکوپ قلبی — سرنخ‌ها
این‌ها را فعالانه بپرس
- حین فعالیت بدنی (نه پس از آن)
- در وضعیت خوابیده
- بدون هیچ پرودرومی — ناگهانی و کامل
- همراه با تپش قلب یا درد قفسهٔ سینه
- سابقهٔ بیماری ساختاری قلب یا نارسایی قلب
- سابقهٔ خانوادگی مرگ ناگهانی زیر ۴۰ سال
- سنکوپ مکرر و بدون توضیح
علل آریتمیک: برادی‌کاردی شدید و بلوک · تاکی‌آریتمی · QT طولانی و تورساد · بروگادا · WPW · نارسایی دستگاه کاشتنی.
علل ساختاری: تنگی شدید آئورت · کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک · آمبولی ریوی · تامپوناد · دیسکسیون آئورت · انفارکتوس.
ECG — در هر بیمار، بدون استثنا
| یافته | نگرانی |
|---|---|
| QTc بیش از ۵۰۰ | تورساد |
| بروگادا (بالا رفتن ST نوع کوو در V1–V2) | مرگ ناگهانی |
| WPW (PR کوتاه + موج دلتا) | آریتمی سریع |
| بلوک دوشاخه‌ای، بلوک درجهٔ دو تیپ ۲ یا کامل | برادی‌آریتمی |
| هیپرتروفی بطن چپ با الگوی غیرمعمول | کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک |
| موج اپسیلون، T معکوس در V1–V3 | ARVC |
| T معکوس در V1–V4، S1Q3T3 | آمبولی ریه |
| ایسکمی یا انفارکتوس | ACS |
سنکوپ به‌عنوان نشانهٔ یک فاجعه
سنکوپ همراه با درد = خطر
| سنکوپ + | به چه فکر کن |
|---|---|
| سردرد ناگهانی | خونریزی ساب‌آراکنوئید |
| درد قفسهٔ سینه یا پشت | دیسکسیون آئورت · PE · ACS |
| درد شکم یا کمر | آنوریسم آئورت شکمی در حال پارگی · بارداری نابه‌جا · خونریزی گوارشی |
| رنگ‌پریدگی و تاکی‌کاردی | خونریزی پنهان |
در زن در سنین باروری با سنکوپ و درد شکم، بارداری نابه‌جا تا خلافش ثابت نشده مطرح است — تست بارداری اجباری.
بررسی
همه: ECG · قند · شمارش · الکترولیت · فشار خوابیده و ایستاده · تست بارداری در زن در سنین باروری.
بر پایهٔ شک: تروپونین · D-dimer · اکو · تصویربرداری · تله‌متری یا هولتر · ثبت‌کنندهٔ حلقوی کاشتنی در موارد مکرر بدون تشخیص.
آنچه معمولاً لازم نیست
CT مغز در سنکوپ ساده بدون نشانهٔ عصبی و بدون تروما، تقریباً هیچ‌وقت کمک نمی‌کند. فقط در آسیب سر، نقص کانونی، سردرد، یا بیمار تحت ضدانعقاد.
تصمیم بستری یا ترخیص
| بستری | ترخیص قابل بررسی |
|---|---|
| هر نشانهٔ خطر قلبی | سنکوپ رفلکسی واضح با محرک و پرودروم |
| ECG غیرطبیعی | ECG طبیعی و معاینهٔ قلبی طبیعی |
| بیماری ساختاری قلب | بیمار جوان، بدون سابقهٔ قلبی و خانوادگی |
| سنکوپ حین فعالیت | ارتواستاتیک با علت قابل اصلاح |
| آسیب شدید ناشی از افتادن | امکان پیگیری و حمایت در خانه |
| کم‌خونی یا خونریزی | — |
| سالمند با علت نامشخص | — |
ابزارهایی مثل Canadian Syncope Risk Score کمک‌کننده‌اند، ولی جایگزین قضاوت بالینی نیستند.
پیش از ترخیص — سه چیزی که فراموش می‌شود
۱. رانندگی
مقررات رانندگی پس از از دست دادن هوشیاری در هر کشور متفاوت است، ولی تقریباً همه‌جا محدودیت وجود دارد. به بیمار بگو، در پرونده بنویس، و او را به مرجع مربوطه ارجاع بده. این بخش، پیامد قانونی دارد.
۲. آموزش پیشگیری در سنکوپ رفلکسی: شناسایی پرودروم، دراز کشیدن فوری، مانورهای ضدفشار (فشردن دست‌ها، ضربدری کردن پاها)، آب و نمک کافی، و بازبینی داروهای ضدفشار.
۳. ممنوعیت ورزش تا ارزیابی کامل، در هر سنکوپ حین فعالیت یا با سابقهٔ خانوادگی مرگ ناگهانی.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- 2018 ESC Guidelines for the diagnosis and management of syncope — European Society of Cardiology (2018)
- Transient loss of consciousness ('blackouts') in over 16s (CG109) — NICE (2023)
- Canadian Syncope Risk Score — CMAJ (2016)
برای مطالعهٔ بیشتر ۳
- ESC 2018 — Syncope Guidelines
- NICE CG109 — Transient loss of consciousness
- Canadian Syncope Risk Score, CMAJ 2016
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. کدام ویژگی بیش از همه به نفع سنکوپ قلبی است؟
۲. در تفکیک سنکوپ از تشنج، کدام ویژگی قابل‌اتکاتر است؟
۳. بیمار ۲۲ ساله با سنکوپ حین ورزش و سابقهٔ خانوادگی مرگ ناگهانی برادر در ۳۰ سالگی. اقدام؟
۴. در ارزیابی سنکوپ در اورژانس، کدام بررسی در همهٔ بیماران لازم است؟
۵. در سنکوپ وازوواگال مکرر، مؤثرترین توصیه چیست؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.