◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- جابه‌جایی دستی رحم به چپ — در تمام طول احیا.
- الگوریتم ALS بدون تغییر — همان انرژی، همان داروها، همان دوزها.
- سزارین پری‌مورتم: شروع ظرف ۴ دقیقه، تولد تا دقیقهٔ ۵ — در محل احیا.
- لوله‌گذاری زودهنگام — خطر آسپیراسیون و دساتوراسیون سریع.
- مامایی، بیهوشی و نوزادان را هم‌زمان خبر کن.
- علل برگشت‌پذیر خاص بارداری را به 4H و 4T اضافه کن.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- هر ایست قلبی در زن با رحم تا ناف یا بالاتر.
- تأخیر در تصمیم به سزارین پری‌مورتم.
- کلاپس ناگهانی با DIC — آمبولی مایع آمنیوتیک.
- خونریزی پنهان داخل شکمی — پارگی رحم یا بارداری نابه‌جا.
- بیمار تحت منیزیم با ایست — سمیت منیزیم.
- ایست در بیمار با بی‌حسی منطقه‌ای — سمیت بی‌حس‌کنندهٔ موضعی یا بلوک بالا.
چرا متفاوت است
فشار آئورتوکاوال
رحم باردار در وضعیت خوابیده به پشت، ورید اجوف تحتانی را فشرده می‌کند → بازگشت وریدی به‌شدت کاهش می‌یابد.
نتیجه: فشردن قفسهٔ سینه، برون‌ده کافی تولید نمی‌کند — احیا عملاً بی‌اثر است.
تا رحم جابه‌جا یا تخلیه نشود، احیا کار نمی‌کند.
و فیزیولوژی بارداری، احیا را سخت‌تر می‌کند
- دساتوراسیون بسیار سریع — ظرفیت باقی‌مانده کم، مصرف اکسیژن بالا
- خطر آسپیراسیون بالا — تخلیهٔ معده کُند، اسفنکتر شل
- راه هوایی ادماتو و دشوار
- دیافراگم بالاتر — محل درن سینه تغییر می‌کند
- حجم خون بیشتر — مادر ۱٫۵ لیتر خون از دست می‌دهد پیش از آنکه فشارش بیفتد
سه تغییر در الگوریتم
۱. جابه‌جایی دستی رحم به چپ
در هر مادر با رحم تا ناف یا بالاتر (حدود ۲۰ هفته یا بیشتر).
یک نفر کنار بیمار می‌ایستد و رحم را با دو دست به سمت چپ و بالا می‌کشد — در تمام طول احیا.
این بر چرخاندن کل بیمار ارجح است — چون چرخاندن، کیفیت فشردن قفسهٔ سینه را خراب می‌کند.
۲. لوله‌گذاری زودهنگام
به‌دلیل خطر آسپیراسیون و دساتوراسیون سریع.
- لولهٔ کوچک‌تر (نیم تا یک سایز)
- ویدئولارنگوسکوپ اگر در دسترس است
- باتجربه‌ترین فرد
- و آمادگی برای راه هوایی دشوار
۳. سزارین پری‌مورتم
ببین پایین‌تر — مهم‌ترین مداخله.
و آنچه تغییر نمی‌کند
دوز داروها · انرژی دفیبریلاسیون · محل پدها · محل فشردن قفسهٔ سینه · نسبت و عمق فشردن
همه دقیقاً مثل بزرگسال غیرباردار.
سزارین پری‌مورتم (resuscitative hysterotomy)
قانون چهار دقیقه
در مادر با رحم تا ناف یا بالاتر:
شروع ظرف ۴ دقیقه از ایست. تولد تا دقیقهٔ ۵.
و چون آماده‌سازی زمان می‌برد، تصمیم باید در دقیقهٔ اول گرفته و بلند اعلام شود.
هدف: نجات مادر
این مهم‌ترین نکتهٔ مفهومی است، و اغلب اشتباه فهمیده می‌شود.
تخلیهٔ رحم:
- فشار آئورتوکاوال را برمی‌دارد
- بازگشت وریدی را برمی‌گرداند
- مصرف اکسیژن را کم می‌کند
- و مکانیک قفسهٔ سینه را بهتر می‌کند
بسیاری از مادران فقط پس از این اقدام ROSC می‌گیرند.
بقای جنین هم بهتر می‌شود — ولی اندیکاسیون، نجات مادر است، و به همین دلیل حتی در جنین غیرزنده هم انجام می‌شود.
پنج نکتهٔ عملی
۱. در محل احیا — انتقال به اتاق عمل، تأخیر کشنده است
۲. فشردن قفسهٔ سینه را متوقف نکن — در تمام طول پروسیجر ادامه دارد
۳. بیهوشی لازم نیست — بیمار در ایست قلبی است
۴. شرایط استریل کامل لازم نیست — یک پاشش ضدعفونی و یک بیستوری
۵. تیم نوزادان را هم‌زمان خبر کن — نوزاد احتمالاً نیازمند احیا خواهد بود
مانع اصلی، تجهیزات نیست — تردید است
بررسی‌های محرمانهٔ مرگ مادر، بارها نشان داده‌اند که این اقدام دیر یا اصلاً انجام نشده — نه به‌دلیل نبود ابزار، بلکه به‌دلیل تردید و نبود تصمیم‌گیرندهٔ مشخص.
پس: پیش از آنکه لازم شود، تصمیم بگیر:
- چه کسی این کار را انجام می‌دهد؟
- ست کجاست؟
- و چه کسی زمان را اعلام می‌کند؟
این سناریو باید در اورژانس تمرین شده باشد.
علل برگشت‌پذیر
4H و 4T، به‌علاوهٔ موارد خاص بارداری
معمول: Hypoxia · Hypovolaemia · Hypo/Hyperkalaemia · Hypothermia · Thrombosis · Tamponade · Tension pneumothorax · Toxins
خاص بارداری:
| علت | نکته |
|---|---|
| خونریزی مامایی | شایع‌ترین علت قابل‌برگشت · دکولمان، پارگی رحم، آتونی، بارداری نابه‌جا · اغلب پنهان |
| آمبولی مایع آمنیوتیک | کلاپس ناگهانی + DIC + دیسترس تنفسی · درمان حمایتی |
| اکلامپسی و سمیت منیزیم | آنتی‌دوت: کلسیم گلوکونات |
| سمیت بی‌حس‌کنندهٔ موضعی | امولسیون چربی · LAST |
| بلوک نخاعی بالا | پس از بی‌حسی منطقه‌ای |
| آمبولی ریه | خطرش در بارداری بسیار بالاست |
| کاردیومیوپاتی پری‌پارتوم | اواخر بارداری تا ماه‌ها پس از زایمان |
| سپسیس | به‌ویژه استرپتوکوک گروه A — بسیار سریع |
| بیماری قلبی زمینه‌ای | علت اصلی مرگ غیرمستقیم مادر |
خونریزی پنهان را فراموش نکن
در ایست قلبی مادر، خونریزی داخل شکمی می‌تواند بدون هیچ خونریزی واژینال باشد:
پارگی رحم · دکولمان مخفی · بارداری نابه‌جای پاره‌شده · پارگی کبد در HELLP
سونوگرافی کنار تخت و خون زودهنگام.
کلاپس مادر بدون ایست
همان تفکر، پیش از آنکه ایست رخ دهد
زن باردار یا پس از زایمان با کلاپس، افت فشار، یا تغییر هوشیاری:
- جابه‌جایی رحم به چپ
- اکسیژن و دسترسی وریدی
- تست بارداری (اگر بارداری مسلم نیست)
- سونوگرافی کنار تخت — مایع آزاد، قلب، IVC
- خون آماده
- مامایی فوراً
و به همان فهرست علل بالا فکر کن — پیش از آنکه به ایست برسد.
پس از ROSC
مراقبت پس از احیا، با چند تفاوت
- مراقبت استاندارد پس از احیا (مراقبت پس از احیا)
- جابه‌جایی رحم تا زمان زایمان ادامه می‌یابد (اگر سزارین انجام نشده)
- کنترل خونریزی و پایش انعقاد
- ارزیابی جنین اگر هنوز باردار است
- ICU و مامایی
- و تیم نوزادان برای نوزاد
و دبریفینگ
ایست قلبی مادر، یکی از سنگین‌ترین رویدادها برای هر تیمی است — چه با پیامد خوب و چه بد.
دبریفینگ ساختاریافته، همان روز.
آمادگی — که در اورژانس عمومی اهمیت دارد
پنج چیزی که باید از پیش مشخص باشد
۱. چه کسی سزارین پری‌مورتم را انجام می‌دهد؟
۲. ست آن کجاست؟ (یک بیستوری و چند ابزار ساده کافی است — در دسترس و مشخص)
۳. چگونه مامایی، بیهوشی و نوزادان را هم‌زمان خبر می‌کنیم؟
۴. چه کسی زمان را اعلام می‌کند؟
۵. آیا این سناریو تمرین شده است؟
در لحظهٔ وقوع، وقتی برای فکر کردن به این‌ها نیست.
مرتبط: الگوریتم ALS · ایست قلبی در شرایط خاص · تروما در بارداری
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Maternal Collapse in Pregnancy and the Puerperium (Green-top Guideline No. 56) — Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (2019)
- ERC Guidelines 2025 — Cardiac arrest in special circumstances: Pregnancy — European Resuscitation Council (2025)
- MBRRACE-UK: Saving Lives, Improving Mothers' Care — MBRRACE-UK (2024)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. هدف اصلی سزارین پری‌مورتم (resuscitative hysterotomy) چیست؟
۲. «قانون چهار دقیقه» در ایست قلبی مادر چیست؟
۳. سزارین پری‌مورتم کجا باید انجام شود؟
۴. در ایست قلبی مادر، آیا دوز داروهای احیا یا انرژی شوک تغییر می‌کند؟
۵. کدام علت برگشت‌پذیر، خاص بارداری است و با کلسیم گلوکونات درمان می‌شود؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.