◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- همان لحظهٔ شروع احیا بپرس: آیا این یک ایست قلبی «معمولی» است؟
- علل برگشت‌پذیر را در هر حلقه بلند بخوان — در شرایط ویژه، درمانِ علت همان درمان است.
- در هیپوترمی، تروما، بارداری، مسمومیت و PE، احیا را زودتر از معمول تمام نکن.
- تماس زودهنگام با مرکز ECMO را به بعد موکول نکن.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- دمای مرکزی زیر ۳۰ درجه — الگوریتم دارویی و شوک تغییر می‌کند.
- بارداری بالای ۲۰ هفته — چهار دقیقه فرصت تا هیستروتومی احیایی.
- ایست در بیمار دیالیزی یا با رابدومیولیز — هیپرکالمی تا خلافش ثابت نشده.
- ایست پس از تروما — آدرنالین تقریباً هیچ نقشی ندارد؛ علت را درمان کن.
- ایست در حین بی‌حسی موضعی — مسمومیت سیستمیک با بی‌حس‌کننده.
چرا این صفحه لازم است
الگوریتم استاندارد احیا برای ایست قلبی با منشأ قلبی طراحی شده است. در موقعیت‌های زیر، یا باید کار اضافه‌ای انجام دهی، یا باید کاری که معمولاً می‌کنی را نکنی.
خبر خوب
در بیشتر این وضعیت‌ها، علت برگشت‌پذیر است و بیمار اغلب جوان‌تر و بدون بیماری قلبی زمینه‌ای است. پیش‌آگهی در صورت احیای درست، به‌مراتب بهتر از ایست قلبی معمولی است — به‌شرط آنکه زود تمامش نکنی.
هیپوترمی
«تا گرم نشده، مرده نیست.» هیپوترمی مصرف اکسیژن مغز را به‌شدت کم می‌کند و بازگشت کامل عصبی پس از احیای بسیار طولانی گزارش شده است.
| دمای مرکزی | تغییر در الگوریتم |
|---|---|
| زیر ۳۰ °C | حداکثر سه شوک؛ هیچ دارویی نده |
| ۳۰ تا ۳۵ °C | داروها با فاصلهٔ دوبرابر (هر ۶ تا ۱۰ دقیقه) |
| بالای ۳۵ °C | الگوریتم استاندارد |
- بیمار را با احتیاط جابه‌جا کن؛ تحریک شدید می‌تواند VF بدهد.
- گرم‌سازی فعال: مایع گرم، هوای گرم، شست‌وشوی حفرات، و در موارد شدید گرم‌سازی خارج‌بدنی (ECMO) که روش ارجح است.
- احیا را تا رسیدن دمای مرکزی به حدود ۳۲ تا ۳۵ درجه ادامه بده.
- پتاسیم بسیار بالا (معمولاً بالای ۱۲) در بیمار هیپوترمیک، نشانهٔ مرگ پیش از سرد شدن است و یکی از معدود معیارهای توقف.
غرق‌شدگی
علت ایست هیپوکسی است، نه آریتمی. پس ترتیب عوض می‌شود:
- احیا را با ۵ تنفس نجات‌بخش شروع کن، سپس فشردن.
- اکسیژن‌رسانی اولویت اول است؛ راه هوایی پیشرفته را زود در نظر بگیر.
- تخلیهٔ معده را تلاش نکن — خطر آسپیراسیون را بالا می‌برد.
- هیپوترمی همراه بسیار شایع است؛ قواعد بالا را هم اعمال کن.
- آب شیرین و شور از نظر بالینی تفاوت مهمی ایجاد نمی‌کنند.
تروما
اینجا آدرنالین درمان نیست
ایست ترومایی معمولاً از هیپوولمی شدید یا یک علت مکانیکی می‌آید، نه از آریتمی. تزریق آدرنالین به قلبِ خالی سودی ندارد و می‌تواند مضر باشد.
اولویت‌ها، به‌صورت هم‌زمان نه متوالی:
- کنترل خونریزی خارجی — فشار، تورنیکه، بستن لگن
- اکسیژن‌رسانی و راه هوایی
- توراکوستومی انگشتی دوطرفه — پنوموتوراکس فشارنده را رد و درمان می‌کند
- تزریق خون، نه کریستالوئید
- توراکوتومی احیایی در زخم نافذ قفسهٔ سینه با ایست شاهددار و زمان کوتاه
- ترانگزامیک اسید طبق پروتکل ترومای مرکز
بارداری بالای ۲۰ هفته
| اقدام | جزئیات |
|---|---|
| جابه‌جایی دستی رحم به چپ | ضروری؛ بدون آن بازگشت وریدی تقریباً صفر است |
| محل فشردن | کمی بالاتر از معمول |
| دفیبریلاسیون | ایمن است، با انرژی استاندارد |
| داروها | بدون تغییر دوز |
| راه هوایی | لوله‌گذاری زودهنگام؛ ادم راه هوایی و خطر آسپیراسیون بالاتر است |
| هیستروتومی احیایی | اگر تا ۴ دقیقه ROSC نشد، در همان محل شروع کن |
هیستروتومی احیایی برای نجات مادر است
هدف اصلی، برداشتن فشار رحم از ورید اجوف و بازگرداندن گردش خون مادر است. نجات جنین، سود جانبی است. انتقال بیمار به اتاق عمل یعنی از دست دادن هر دو. ست لازم باید در اتاق احیای مامایی موجود باشد.
علل اختصاصی را جست‌وجو کن: خونریزی ماسیو، آمبولی مایع آمنیوتیک، اکلامپسی، مسمومیت با منیزیم (آنتی‌دوت: کلسیم)، سمیت بی‌حس‌کننده، آمبولی ریه، کاردیومیوپاتی پری‌پارتوم.
اختلالات الکترولیتی
هیپرکالمی شایع‌ترین علت الکترولیتی ایست است. در بیمار دیالیزی، آنوریک، رابدومیولیز یا سندرم لیز تومور، تا خلافش ثابت نشده فرض کن:
- کلسیم کلراید ۱۰٪، ۱۰ میلی‌لیتر وریدی
- انسولین ۱۰ واحد + ۲۵ گرم گلوکز
- بی‌کربنات سدیم ۵۰ میلی‌مول
- دیالیز را در حین احیا سازمان‌دهی کن · جزئیات در هیپرکالمی
هیپوکالمی و هیپومنیزیمی می‌توانند VF مقاوم و تورساد بدهند: منیزیم و پتاسیم بده.
مسمومیت‌ها
| سم | اقدام اختصاصی |
|---|---|
| اوپیوئید | نالوکسان — ولی در ایست، اولویت با تهویه و فشردن است |
| ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای | بی‌کربنات سدیم با دوز بالا |
| بتابلوکر و بلوکر کلسیم | کلسیم، HIET، گلوکاگون؛ آستانهٔ پایین برای ECMO |
| بی‌حس‌کنندهٔ موضعی | امولسیون چربی ۲۰٪ — بولوس ۱٫۵ mL/kg سپس انفوزیون |
| دیگوکسین | آنتی‌بادی اختصاصی (Fab) |
| سیانید | هیدروکسی‌کوبالامین |
در مسمومیت، احیای طولانی ارزش دارد — اثر سم گذراست و اگر بیمار را چند ساعت زنده نگه داری، بهبود می‌یابد. ECMO اینجا بیشترین سود را دارد.
آنافیلاکسی و آسم
آنافیلاکسی: آدرنالین، احیای تهاجمی مایع (چند لیتر)، و احیای طولانی. دستنامهٔ آنافیلاکسی.
آسم شدید: به هایپرانفلاسیون دینامیک شک کن. بیمار را از ونتیلاتور جدا کن و با فشار دستی روی قفسهٔ سینه بازدم را کامل کن. پنوموتوراکس فشارنده دوطرفه را رد کن. دستنامهٔ آسم.
آمبولی ریوی
ترومبولیز بده (آلتپلاز ۵۰ میلی‌گرم بولوس) و احیا را ۶۰ تا ۹۰ دقیقه ادامه بده. آمبولی ریوی پرخطر.
محیط‌های ویژه
| محیط | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|
| پس از جراحی قلب | باز کردن اضطراری استرنوم طبق پروتکل؛ سه شوک پیش از فشردن در VF شاهددار |
| آزمایشگاه کت‌لب | فشردن مکانیکی و ادامهٔ مداخله؛ آستانهٔ پایین برای ECMO |
| واحد دیالیز | دستگاه را متوقف و خون را برگردان؛ هیپرکالمی را فرض کن |
| برق‌گرفتگی و صاعقه | ایمنی امدادگر اول؛ تریاژ معکوس — ابتدا سراغ کسانی که به‌ظاهر مرده‌اند برو |
| حوادث انبوه | تریاژ؛ منابع محدود، اولویت با کسانی که بیشترین احتمال بقا را دارند |
و در پایان
دو قاعده برای همهٔ این موقعیت‌ها
اول: علت را درمان کن. در شرایط ویژه، درمانِ علت همان احیاست؛ آدرنالین و شوک نقش حاشیه‌ای دارند.
دوم: زودتر از معمول تمام نکن. در هیپوترمی، مسمومیت، تروما با علت قابل اصلاح، بارداری و آمبولی ریه، آستانهٔ توقف باید بالاتر باشد — و تماس با مرکز ECMO باید زود گرفته شود، نه در دقیقهٔ آخر.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- European Resuscitation Council Guidelines 2025: Cardiac arrest in special circumstances — ERC / Resuscitation (2025)
- Adult Advanced Life Support Guidelines — Resuscitation Council UK (2025)
- Management of Severe Local Anaesthetic Toxicity — Safety Guideline — Association of Anaesthetists (2023)
برای مطالعهٔ بیشتر ۳
- ERC Guidelines 2025 — Special Circumstances
- Association of Anaesthetists — Severe local anaesthetic toxicity
- Oh's Intensive Care Manual, 8th ed — Resuscitation in Special Situations
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. در ایست قلبی ناشی از هیپوترمی شدید با دمای مرکزی ۲۷ درجه، رویکرد دارویی چیست؟
۲. در ایست قلبی بیمار باردار با سن بارداری ۳۰ هفته، مهم‌ترین اقدام اختصاصی در چهار دقیقهٔ اول چیست؟
۳. در ایست قلبی ترومایی، نخستین اولویت چیست؟
۴. در ایست قلبی ناشی از آنافیلاکسی، کدام نکته متفاوت است؟
۵. در ایست قلبی حین دیالیز یا در بیمار دیالیزی، کدام علت را باید در صدر فهرست گذاشت؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.