◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- دمای مرکزی با ترمومتر دمای پایین — مری، مثانه، یا رکتوم.
- بیمار را خیلی آرام جابه‌جا کن — تحریک، VF می‌دهد.
- لباس خیس را دربیاور، خشک کن، و از زمین سرد جدا کن.
- نبض را تا ۶۰ ثانیه بگیر — برادی‌کاردی شدید ممکن است.
- قند، الکترولیت، گاز خون، TSH و کورتیزول (علل ثانویه).
- علت را بگرد: سپسیس، کم‌کاری تیروئید، مسمومیت، آسیب نخاع، هیپوگلیسمی.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- دمای مرکزی زیر ۳۰ درجه — خطر بالای آریتمی.
- جابه‌جایی خشن بیمار — کلاپس نجات.
- پتاسیم بالای ۱۲ در هیپوترمی همراه با ایست — نشانهٔ مرگ پیش از سرما.
- هیپوترمی در خانه در تابستان — به سپسیس و میکزادم فکر کن.
- آفترداپ — افت بیشتر دما پس از شروع گرم کردن.
- هیپوترمی در سالمند پس از زمین خوردن — رابدومیولیز و آسیب فشاری.
طبقه‌بندی
| درجه | دمای مرکزی | تابلو |
|---|---|---|
| خفیف | ۳۲–۳۵ | لرز شدید · تاکی‌کاردی · گیجی خفیف · دیورز سرما |
| متوسط | ۲۸–۳۲ | لرز متوقف می‌شود · برادی‌کاردی · کاهش هوشیاری · موج آزبورن |
| شدید | کمتر از ۲۸ | کما · آریتمی و VF · آپنه · ظاهر مرگ |
| عمیق | کمتر از ۲۴ | آسیستول |
توقف لرز، نشانهٔ بهبود نیست
لرز، مکانیسم اصلی تولید گرماست. توقف آن یعنی بدن دیگر نمی‌تواند خودش را گرم کند — و بیمار وارد هیپوترمی متوسط شده.
ترمومتر معمولی کافی نیست
بیشتر ترمومترهای بالینی زیر ۳۴ درجه را نمی‌خوانند.
ترمومتر دمای پایین لازم است، و محل مناسب: یک‌سوم تحتانی مری (دقیق‌ترین در بیمار لوله‌گذاری‌شده)، مثانه، یا رکتوم. تمپانیک و زیر بغل در هیپوترمی قابل اتکا نیستند.
علت را بگرد
هیپوترمی اغلب علامت است، نه تشخیص
به‌ویژه وقتی محیط خیلی سرد نیست:
| علت | سرنخ |
|---|---|
| سپسیس | هیپوترمی، به‌اندازهٔ تب نشانهٔ سپسیس است — در سالمند حتی بیشتر |
| کمای میکزادمی | برادی‌کاردی، هیپوناترمی، پوست خشک |
| بحران آدیسونی | شوک مقاوم، هیپوناترمی، هیپرکالمی |
| هیپوگلیسمی | قند را بگیر |
| مسمومیت | الکل · اوپیوئید · سداتیو · بتابلوکر |
| آسیب نخاع | پویکیلوترمی |
| زمین خوردن طولانی در سالمند | رابدومیولیز · آسیب فشاری · زمین خوردن |
| سوءتغذیه، کاشکسی، سوختگی وسیع | کاهش ذخیره |
ECG و آریتمی
یافته‌های ECG
- موج آزبورن (J wave) — برجستگی در نقطهٔ J، معمولاً زیر ۳۲ درجه
- برادی‌کاردی سینوسی
- طولانی شدن همهٔ فواصل: PR، QRS، QT
- فیبریلاسیون دهلیزی (معمولاً خودبه‌خود برمی‌گردد با گرم شدن)
- آرتیفکت ناشی از لرز
- در عمق بیشتر: VF و آسیستول
میوکارد سرد، فوق‌العاده تحریک‌پذیر است
کلاپس نجات (rescue collapse): ایست قلبی که با جابه‌جایی خشن، بلند کردن عمودی، یا حتی لوله‌گذاری نامناسب رخ می‌دهد.
قوانین:
- بیمار را افقی نگه دار و افقی حمل کن
- با کمترین دستکاری ممکن جابه‌جا کن
- لباس را ببُر، درنیاور (برای پرهیز از چرخاندن بیمار)
- لوله‌گذاری و تعبیه خط وریدی لازم‌اند، ولی با ملایمت و به دست باتجربه‌ترین فرد
گرم کردن
سه سطح، بر پایهٔ عمق و وضعیت
۱. غیرفعال (هیپوترمی خفیف، بیمار پایدار با لرز)
محیط گرم · لباس خیس را بردار · پتوی خشک و عایق · نوشیدنی گرم شیرین اگر هوشیار است. افزایش انتظاری: ۰٫۵–۲ درجه در ساعت.
۲. فعال خارجی (متوسط، یا خفیف بدون پاسخ)
پتوی هوای گرم (forced-air) — ترجیحاً روی تنه، نه اندام‌ها · کیسهٔ گرم روی تنه · مایع وریدی گرم (۳۸–۴۲ درجه).
۳. فعال داخلی (شدید، یا بی‌ثباتی همودینامیک)
مایع وریدی گرم · شست‌وشوی مثانه، معده، صفاق یا پلور با مایع گرم · گرم کردن هوای دمی · و در بی‌ثباتی یا ایست قلبی: ECMO یا بای‌پس قلبی-ریوی.
آفترداپ
با گرم شدن عروق محیطی، خون سرد اندام‌ها به مرکز برمی‌گردد و دمای مرکزی بیشتر افت می‌کند — دقیقاً در آسیب‌پذیرترین لحظه.
پیشگیری: گرم کردن تنه و مرکز، نه اندام‌ها. و دما را سریال بسنج.
افت فشار با گرم شدن (rewarming shock)
اتساع عروق محیطی + کمبود حجم از پیش موجود (دیورز سرما) = افت فشار.
مایع گرم را آماده داشته باش و حجم را پیش از گرم کردن فعال، جایگزین کن.
ایست قلبی در هیپوترمی
«کسی مرده نیست تا گرم و مرده باشد»
سرما مغز را محافظت می‌کند. بقای کامل عصبی پس از ساعت‌ها احیا و حتی دماهای بسیار پایین گزارش شده.
علائم معمول مرگ — مردمک ثابت و گشاد، نبود رفلکس، سفتی، نبود نبض قابل‌لمس — در هیپوترمی عمیق قابل اتکا نیستند.
تغییرات الگوریتم
| دما | شوک | آدرنالین |
|---|---|---|
| کمتر از ۳۰ | حداکثر ۳ شوک، سپس توقف تا گرم شدن | نده |
| ۳۰ تا ۳۵ | طبق معمول | با فاصلهٔ دو برابر |
| بالای ۳۵ | طبق معمول | طبق معمول |
منطق: قلب سرد پاسخ نمی‌دهد، و دارو در سرما متابولیزه نمی‌شود و تجمع می‌کند — که پس از گرم شدن سمی می‌شود.
- فشردن قفسهٔ سینه را ادامه بده — اگر نیروی انسانی محدود است، فشردن متناوب (۵ دقیقه فشردن، ۵ دقیقه وقفه) در انتقال طولانی قابل‌قبول است
- ECMO یا بای‌پس، درمان انتخابی در ایست هیپوترمیک — بالاترین میزان بقا. زود با مرکز ECMO تماس بگیر
- الگوریتم ALS · ایست قلبی در شرایط خاص
کی احیا را شروع نکنیم یا متوقف کنیم
- آسیب قطعاً کشنده (قطع سر، تخریب شدید بدن)
- یخ‌زدگی کامل بدن — قفسهٔ سینه فشرده نمی‌شود، دهان و بینی پر از یخ
- پتاسیم بسیار بالا (معمولاً بالای ۱۲ mmol/L در دفن بهمن) — نشان می‌دهد بیمار پیش از سرد شدن مرده یا آسفیکسی داشته
- احیا در محیطی که جان تیم را به خطر می‌اندازد
در بقیهٔ موارد، احیا را ادامه بده و گرم کن.
نکات تکمیلی
| موضوع | نکته |
|---|---|
| قند | هیپوگلیسمی شایع است — بسنج و درمان کن |
| الکترولیت | پتاسیم با گرم شدن تغییر می‌کند؛ سریال بسنج |
| گاز خون | بدون تصحیح دما تفسیر کن (رویکرد alpha-stat) |
| ادم ریوی | شایع در گرم کردن |
| سرمازدگی (frostbite) | جداگانه درمان می‌شود — فقط وقتی خطر یخ‌زدن مجدد نیست، با آب ۳۷–۳۹ درجه گرم کن |
| رابدومیولیز | در بیمار که مدت طولانی روی زمین بوده |
| عفونت | آستانهٔ پایین برای آنتی‌بیوتیک — سپسیس هم علت و هم همراه است |
پیش از ترخیص
بیمار سالمند با هیپوترمی خانگی، نباید به همان شرایط برگردد:
گرمایش منزل · وضعیت اقتصادی · تنهایی · کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده · دمانس · سوءمصرف الکل · و توانایی بلند شدن پس از زمین خوردن.
مددکاری و تیم سالمندان را درگیر کن. ترخیص ایمن.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- ERC Guidelines 2025 — Cardiac arrest in special circumstances: Hypothermia — European Resuscitation Council (2025)
- Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for Out-of-Hospital Evaluation and Treatment of Accidental Hypothermia — Wilderness Medical Society (2024)
- Accidental Hypothermia — New England Journal of Medicine review — NEJM (2012)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
- ERC Guidelines — Special circumstances
- Wilderness Medical Society — Accidental Hypothermia Guidelines
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. در ایست قلبی ناشی از هیپوترمی، چه زمانی می‌توان احیا را متوقف کرد؟
۲. «کلاپس نجات» (rescue collapse) چیست؟
۳. موج آزبورن (J wave) در ECG چه چیزی را نشان می‌دهد؟
۴. در هیپوترمی عمیق با VF، رویکرد به دفیبریلاسیون و دارو چیست؟
۵. «آفترداپ» (afterdrop) چیست و چگونه کاهش می‌یابد؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.