◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- پنج تنفس نجات اولیه، سپس CPR استاندارد ۳۰:۲.
- اکسیژن با بالاترین غلظت و آستانهٔ پایین برای راه هوایی پیشرفته.
- تخلیهٔ آب از شکم را امتحان نکن — فقط استفراغ و آسپیراسیون می‌دهد.
- دمای مرکزی — هیپوترمی تقریباً همیشه همراه است.
- بی‌حرکت‌سازی ستون فقرات فقط در سازوکار محتمل (شیرجه، سقف‌باز).
- علت غرق شدن را بگرد: تشنج، سنکوپ، ACS، الکل، مسمومیت.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- نیاز به هر درجه از احیا در صحنه.
- هیپوکسی مقاوم یا سرفه و خس‌خس ادامه‌دار پس از نجات.
- اختلال هوشیاری.
- هیپوترمی عمیق — احیا را طولانی ادامه بده.
- غرق‌شدگی در آب گرم کم‌عمق در بزرگسال — به تشنج، سکته و آریتمی فکر کن.
- کودک با غرق‌شدگی در وان — به غفلت یا آزار فکر کن.
مکانیسم — یک جمله
غرق‌شدگی، یک مرگ هیپوکسیک است
آب وارد حلق می‌شود → لارنگواسپاسم → آپنه → هیپوکسی → کاهش هوشیاری → آسپیراسیون → برادی‌کاردی → ایست قلبی.
مقدار آبی که واقعاً وارد ریه می‌شود، معمولاً اندک است. آنچه می‌کُشد، نرسیدن اکسیژن است — نه پر شدن ریه از آب.
نتیجهٔ عملی: اکسیژناسیون و تهویه، درمان‌اند.
اصطلاحات قدیمی را کنار بگذار
«غرق‌شدگی خشک و تر»، «غرق‌شدگی نزدیک»، و «غرق‌شدگی ثانویه» — همه کنار گذاشته شده‌اند.
اصطلاح استاندارد: غرق‌شدگی (drowning)، با پیامد زنده ماندن یا مرگ.
و «غرق‌شدگی ثانویه» به‌معنای مرگ ناگهانی روزها بعد در بیماری که کاملاً بی‌علامت بوده، پدیدهٔ واقعی نیست.
در صحنه
نجات‌دهنده اول باید زنده بماند
از ساحل: فریاد بزن، طناب یا شیء شناور بینداز، و فقط در آخرین حالت وارد آب شو — و آن هم فقط اگر آموزش دیده‌ای.
تعداد کسانی که در تلاش برای نجات غرق شده‌اند، قابل‌توجه است.
احیا: پنج تنفس نجات اول
- ۵ تنفس نجات پیش از شروع فشردن قفسهٔ سینه
- سپس CPR استاندارد ۳۰:۲
- در آب عمیق، فقط تنفس نجات ممکن است؛ فشردن قفسهٔ سینه در آب مؤثر نیست — بیمار را به خشکی برسان
- اکسیژن با بالاترین غلظت ممکن به‌محض در دسترس بودن
- AED را وصل کن (قفسهٔ سینه را اول خشک کن)
آب را از معده خارج نکن
مانور هایملیک، فشار شکم، یا آویزان کردن بیمار — همه زیان‌آور:
- آب ریه را خارج نمی‌کنند
- محتویات معده را بالا می‌آورند → آسپیراسیون
- احیا را به تأخیر می‌اندازند
تنها اقدام: ساکشن دهان اگر جسم خارجی یا استفراغ قابل‌مشاهده است.
در اورژانس
راه هوایی و تنفس
| وضعیت | اقدام |
|---|---|
| هوشیار، SpO₂ طبیعی | اکسیژن اگر لازم · مشاهده |
| هیپوکسی خفیف تا متوسط | اکسیژن با جریان بالا یا CPAP/NIV |
| هیپوکسی شدید، اختلال هوشیاری، خستگی | لوله‌گذاری و تهویه با PEEP |
PEEP، درمان اصلی است
آسیب اصلی، شسته شدن سورفکتانت و کلاپس آلوئول است.
PEEP آلوئول‌ها را باز نگه می‌دارد. در موارد شدید، تابلو عملاً ARDS است و باید با همان اصول مدیریت شود: حجم جاری پایین، PEEP کافی. ARDS · NIV.
گردش خون و هیپوترمی
تقریباً هر غرق‌شدگی، هیپوترمی هم دارد
دمای مرکزی را بسنج و الگوریتم هیپوترمی را اعمال کن:
- احیا را طولانی ادامه بده — «تا گرم نشده، مرده نیست»
- زیر ۳۰ درجه: حداکثر ۳ شوک، آدرنالین را نگه دار
- ECMO را زود مطرح کن — به‌ویژه در کودک و در غرق‌شدگی در آب سرد
بقای کامل عصبی پس از غوطه‌وری طولانی در آب بسیار سرد گزارش شده، به‌ویژه در کودکان. هیپوترمی.
ستون فقرات
روتین نیست
آسیب ستون فقرات در غرق‌شدگی نادر است، و بی‌حرکت‌سازی روتین مدیریت راه هوایی را مختل می‌کند.
فقط در: شیرجه، سقوط از ارتفاع، سانحهٔ قایق یا اسکی روی آب، علائم عصبی، یا مستی با سازوکار نامشخص.
علت غرق شدن را بگرد
چرا این آدم غرق شد؟
در بزرگسالی که شناگر بوده یا در آب کم‌عمق غرق شده، یک علت پزشکی محتمل است:
- تشنج
- سنکوپ و آریتمی — از جمله سندرم QT طولانی (غرق‌شدگی هنگام شنا، یک تظاهر کلاسیک)
- سندرم کرونری حاد
- هیپوگلیسمی
- سکته
- الکل و مواد — عامل بسیار شایع در بزرگسالان
- بیماری غواصی در غواصان
- خودکشی
پس ECG، قند، الکترولیت و توکسیکولوژی را در نظر بگیر.
در کودک، به غفلت و آزار فکر کن
غرق‌شدگی در وان حمام یا سطل آب در کودک کوچک، نیازمند ارزیابی دقیق شرح حال است. آیا داستان با سن تکاملی کودک می‌خواند؟
در شک، مسیر محافظت از کودک را فعال کن.
آزمایش و تصویربرداری
| اقدام | نکته |
|---|---|
| گاز خون | اسیدوز، هیپوکسی، لاکتات |
| رادیوگرافی سینه | ممکن است در ابتدا طبیعی باشد؛ تغییرات تأخیری‌اند |
| ECG | آریتمی، QT طولانی، ایسکمی |
| قند، الکترولیت، کلیه | معمول |
| دمای مرکزی | الزامی |
| CT سر یا ستون فقرات | فقط با اندیکاسیون |
رادیوگرافی طبیعی، چیزی را رد نمی‌کند
تغییرات ریوی می‌توانند ساعت‌ها بعد ظاهر شوند. تصمیم ترخیص بر پایهٔ بالین و SpO₂ گرفته می‌شود، نه بر پایهٔ یک رادیوگرافی اولیه.
چه چیزی لازم نیست
| اقدام | وضعیت |
|---|---|
| آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه | توصیه نمی‌شود — مگر غرق‌شدگی در آب به‌شدت آلوده (فاضلاب، مرداب) یا عفونت ثابت‌شده |
| کورتیکواستروئید | بی‌فایده |
| سورفکتانت | شواهد کافی ندارد |
| تخلیهٔ آب از ریه | زیان‌آور |
تصمیم ترخیص
دورهٔ مشاهده
بیمار هوشیار، بدون علامت، SpO₂ طبیعی در هوای اتاق، و معاینهٔ ریوی پاک:
مشاهده ۴ تا ۶ ساعت با پایش اکسیژن.
اگر در تمام این مدت بدون علامت ماند → ترخیص با توصیهٔ مکتوب: اگر سرفه، تنگی نفس، تب، یا خواب‌آلودگی غیرمعمول پیدا شد، برگردد.
بستری اگر: هر درجه از احیا لازم شده · هیپوکسی · سرفه و خس‌خس ادامه‌دار · اختلال هوشیاری · هیپوترمی قابل‌توجه · علت پزشکی زمینه‌ای · یا نگرانی اجتماعی.
گفت‌وگوی پیشگیری، پیش از ترخیص
غرق‌شدگی یکی از علل اصلی مرگ کودکان در جهان است، و تقریباً تماماً قابل پیشگیری:
- نظارت مستقیم و بدون حواس‌پرتی بر کودک در آب — حتی در آب کم‌عمق
- حصار دور استخر با در خودبسته
- آموزش شنا
- جلیقهٔ نجات در قایق، نه در جیب
- الکل و شنا، ترکیب کشنده‌ای است
- آموزش CPR به خانواده
یک دقیقه گفت‌وگو در ترخیص، بیش از هر درمانی در این بیماری ارزش دارد.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- ERC Guidelines 2025 — Cardiac arrest in special circumstances: Drowning — European Resuscitation Council (2025)
- Drowning — New England Journal of Medicine review — NEJM (2022)
- WHO Global report on drowning — World Health Organization (2023)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. چرا احیای غرق‌شدگی با پنج تنفس نجات شروع می‌شود؟
۲. تفاوت آب شیرین و آب شور در درمان بالینی چقدر اهمیت دارد؟
۳. آیا باید برای خارج کردن آب از ریه، مانور هایملیک یا فشار شکم انجام داد؟
۴. بیمار پس از نجات از آب، کاملاً هوشیار و بدون علامت است. رویکرد درست؟
۵. در چه شرایطی بی‌حرکت‌سازی ستون فقرات در غرق‌شدگی لازم است؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.