◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- پشت گوش را ببین و لمس کن — تورم، قرمزی، تندرنس، و بیرون‌زدگی لالهٔ گوش.
- عصب فاسیال را معاینه کن در هر عفونت گوش.
- در دیابتی یا سرکوب‌شدهٔ ایمنی با درد شدید گوش، به اوتیت خارجی نکروزان فکر کن.
- علائم عصبی یا سردرد شدید — عارضهٔ داخل جمجمه‌ای.
- در اوتیت خارجی، پاک کردن مجرا مهم‌تر از خود قطره است.
- وزیکول در مجرا یا لاله با فلج فاسیال — Ramsay Hunt.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- تورم، قرمزی و تندرنس پشت گوش با بیرون‌زدگی لاله — ماستوئیدیت.
- فلج عصب فاسیال با عفونت گوش.
- سردرد شدید، تب بالا، یا علامت عصبی — عارضهٔ داخل جمجمه‌ای.
- درد شدید و شبانهٔ گوش در دیابتی یا سرکوب‌شدهٔ ایمنی — اوتیت خارجی نکروزان.
- سرگیجهٔ شدید یا کاهش شنوایی حسی-عصبی — درگیری گوش داخلی.
- بافت گرانولاسیون در کف مجرای گوش.
اوتیت مدیای حاد
تشخیص
درد گوش، تب، و تحریک‌پذیری در کودک — به‌علاوهٔ پردهٔ صماخ قرمز، برجسته، و بدون حرکت.
قرمزی به‌تنهایی کافی نیست
پردهٔ صماخ در کودکی که گریه می‌کند یا تب دارد، می‌تواند قرمز باشد.
آنچه تشخیص را می‌دهد: برجستگی (bulging) و کاهش حرکت (با اتوسکوپ بادی، اگر در دسترس است).
درمان
مسکن، مهم‌ترین درمان است
پاراستامول یا ایبوپروفن با دوز کافی و منظم.
آنتی‌بیوتیک — در بسیاری موارد، نسخهٔ تأخیری (delayed prescription) یا مشاهده:
آنتی‌بیوتیک فوری در:
- کودک بدحال یا با علائم سیستمیک
- زیر ۲ سال با درگیری دوطرفه
- ترشح از گوش (otorrhoea)
- سرکوب ایمنی یا بیماری زمینه‌ای
- علائم عارضه
طبق گایدلاین و الگوی مقاومت محلی.
قطرهٔ گوش در اوتیت مدیا جایی ندارد
مگر پردهٔ صماخ سوراخ شده یا لولهٔ تمپانوستومی در جا باشد.
عوارض — که نباید از دست بروند
به این‌ها فکر کن
| عارضه | نشانه |
|---|---|
| ماستوئیدیت | تورم و تندرنس پشت گوش، بیرون‌زدگی لاله |
| فلج عصب فاسیال | ضعف نیمهٔ صورت |
| لابیرنتیت | سرگیجهٔ شدید، کاهش شنوایی حسی-عصبی |
| ترومبوز سینوس جانبی | تب مواج، سردرد، پاپیل‌ادم |
| مننژیت و آبسهٔ مغزی | سردرد شدید، تغییر هوشیاری، علامت عصبی |
| آبسهٔ ساب‌پریوستئال | تورم نوسان‌دار پشت گوش |
ماستوئیدیت حاد
تشخیص بالینی، و یک اورژانس
سه‌گانه:
۱. تورم، قرمزی و تندرنس ناحیهٔ ماستوئید (پشت گوش)
۲. بیرون‌زدگی لالهٔ گوش — به جلو و پایین در کودک کوچک، به جلو و بالا در بزرگ‌تر
۳. اوتیت مدیای همزمان یا اخیر
به‌علاوه: تب · درد گوش · ترشح
پشت گوش را ببین و لمس کن
در هر کودک با عفونت گوش، این یک حرکت ده ثانیه‌ای است که عارضهٔ اصلی را پیدا می‌کند — و اغلب انجام نمی‌شود.
و با گوش مقابل مقایسه کن — از پشت سر نگاه کن تا تقارن را ببینی.
مدیریت
پنج اقدام
۱. آنتی‌بیوتیک وریدی با دوز بالا، طبق پروتکل محلی
۲. تماس فوری با ENT
۳. CT استخوان تمپورال با کنتراست — برای آبسهٔ ساب‌پریوستئال، تخریب استخوان، و عوارض داخل جمجمه‌ای
۴. در شک به عارضهٔ داخل جمجمه‌ای، تصویربرداری مغز هم
۵. تخلیهٔ جراحی (میرینگوتومی، گاهی ماستوئیدکتومی) — تصمیم با ENT
علائمی که به عارضهٔ داخل جمجمه‌ای اشاره دارند
سردرد شدید · تب مواج · استفراغ · تغییر هوشیاری · علامت عصبی کانونی · پاپیل‌ادم · تشنج
ترومبوز سینوس جانبی و آبسهٔ مغزی از عوارض شناخته‌شده‌اند.
اوتیت خارجی
تابلو
درد گوش (به‌ویژه با کشیدن لاله یا فشار بر تراگوس) · خارش · ترشح · احساس پری · کاهش شنوایی انتقالی · مجرای متورم و پر از دبری
عوامل مستعدکننده: شنا و رطوبت · دستکاری و گوش‌پاک‌کن · سمعک و هدفون · اگزما و پسوریازیس · دیابت
درمان
پاک کردن مجرا، مهم‌تر از قطره
۱. پاک کردن (aural toilet) — ساکشن یا سواب خشک، تا دارو به مخاط برسد
۲. قطرهٔ موضعی — آنتی‌بیوتیک ± استروئید، طبق پروتکل محلی
۳. در مجرای بسیار متورم، فتیله (wick) — تا قطره به عمق نفوذ کند
۴. مسکن کافی — بسیار دردناک است
۵. خشک نگه داشتن گوش — شنا و دوش بدون محافظت ممنوع
آنتی‌بیوتیک خوراکی معمولاً لازم نیست — مگر گسترش به بافت نرم اطراف، تب، یا سرکوب ایمنی.
پیش از قطره، پردهٔ صماخ را ببین
اگر سوراخ است یا لولهٔ تمپانوستومی در جاست، برخی قطره‌ها (به‌ویژه آمینوگلیکوزیدها) اتوتوکسیکاند.
در این حالت، از فرآورده‌های بی‌خطر برای گوش میانی استفاده کن.
اوتیت خارجی نکروزان
استئومیلیت قاعدهٔ جمجمه
در دیابتی مسن یا بیمار سرکوب‌شدهٔ ایمنی.
عامل معمول: Pseudomonas aeruginosa.
سرنخ‌ها:
- درد شدید و شبانهٔ نامتناسب با یافته‌ها
- بافت گرانولاسیون در کف مجرا (در محل اتصال استخوانی-غضروفی) — یافتهٔ کلیدی
- عدم پاسخ به درمان موضعی معمول
- ESR و CRP بالا
- در موارد پیشرفته: فلج اعصاب کرانیال — به‌ویژه فاسیال
اقدام: تصویربرداری (CT و MRI) · ESR و CRP · کشت · آنتی‌بیوتیک سیستمیک ضدسودوموناس و طولانی‌مدت · کنترل قند · ENT و عفونی
فلج عصب فاسیال با عفونت گوش
همیشه معنادار است
در هر عفونت گوش، عصب فاسیال را معاینه کن.
- با اوتیت مدیا → عارضه؛ نیازمند ENT، تصویربرداری، و اغلب میرینگوتومی
- با اوتیت خارجی در دیابتی → اوتیت خارجی نکروزان تا خلاف آن ثابت نشود
- با وزیکول در مجرا، لاله، یا کام → سندرم Ramsay Hunt
سندرم Ramsay Hunt
هرپس زوستر گانگلیون ژنیکولیت.
فلج فاسیال محیطی + وزیکول دردناک در مجرای گوش، لاله، یا کام.
ممکن است با کاهش شنوایی حسی-عصبی، وزوز و سرگیجه همراه باشد.
پیش‌آگهی بدتر از فلج بل — و درمان هرچه زودتر مهم است:
- ضدویروسی سیستمیک
- کورتیکواستروئید
- مراقبت از چشم — اگر پلک کامل بسته نمی‌شود: اشک مصنوعی مکرر، پماد شبانه، و بستن پلک تا قرنیه آسیب نبیند
- ارجاع ENT
فلج محیطی یا مرکزی؟
محیطی (فلج بل، Ramsay Hunt، عارضهٔ گوش): پیشانی هم درگیر است — بیمار نمی‌تواند ابرو را بالا ببرد یا پیشانی را چین بدهد.
مرکزی (سکته): پیشانی حفظ شده — به‌دلیل عصب‌دهی دوطرفه.
این تفکیک، یک معاینهٔ ده ثانیه‌ای است و مسیر کاملاً متفاوتی می‌سازد. سکتهٔ حاد مغزی.
و یک نکتهٔ سیستمی
در هر درد گوش، چهار کار
۱. پردهٔ صماخ را ببین — با نور خوب و پاک کردن مجرا در صورت نیاز
۲. پشت گوش را ببین و لمس کن
۳. عصب فاسیال را معاینه کن
۴. مسکن کافی بده — درد گوش بسیار شدید است و اغلب کم‌درمان می‌ماند
و در بزرگسال با درد یک‌طرفهٔ گوش و معاینهٔ طبیعی
درد ارجاعی را در نظر بگیر: دندان، مفصل گیجگاهی-فکی، گلو، حنجره، گردن.
و در سیگاری یا الکلی مسن با درد یک‌طرفهٔ گوش و معاینهٔ طبیعی، به بدخیمی حلق یا حنجره فکر کن — و ارجاع ENT بده.
مرتبط: آبسهٔ پری‌تونسیلار و اپی‌گلوتیت · جسم خارجی گوش، بینی و حلق · سرگیجه
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Otitis media (acute): antimicrobial prescribing (NG91) — NICE (2022)
- Otitis externa: antimicrobial prescribing (NG233) — NICE (2022)
- ENT UK — Mastoiditis and complications of otitis media — ENT UK (2023)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. نشانهٔ بالینی کلیدی ماستوئیدیت حاد چیست؟
۲. در بیمار دیابتی مسن با درد شدید و شبانهٔ گوش و بافت گرانولاسیون در مجرا، تشخیص؟
۳. در اوتیت خارجی، چرا پاک کردن مجرا مهم‌تر از خود قطره است؟
۴. فلج عصب فاسیال با وزیکول در مجرای گوش یا لاله، چه تشخیصی است؟
۵. در کودک با اوتیت مدیای حاد بدون عارضه، رویکرد آنتی‌بیوتیکی معمول چیست؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.