◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- آدرنالین عضلانی، قدام-جانبی ران — فوراً، پیش از هر دارویی.
- رقت ۱:۱۰۰۰ برای عضلانی — نه ۱:۱۰۰۰۰.
- تکرار هر ۵ دقیقه در صورت عدم پاسخ.
- کودک را دراز بکن با پاهای بالا — بلند کردن ناگهانی می‌تواند کشنده باشد.
- مایع ۱۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم در افت فشار.
- پس از بهبود، پایش — واکنش دوفازی ممکن است.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- استریدور، گرفتگی صدا، یا تورم زبان و گلو.
- ویز شدید یا سینهٔ ساکت.
- افت فشار یا کلاپس.
- بلند کردن ناگهانی کودک از وضعیت خوابیده.
- عدم پاسخ به دو دوز آدرنالین.
- آسم زمینه‌ای — خطر واکنش شدیدتر.
تشخیص
شروع ناگهانی، با درگیری راه هوایی، تنفس، یا گردش خون
معمولاً دقایق تا دو ساعت پس از تماس با محرک.
A — راه هوایی: تورم زبان و گلو · گرفتگی صدا · استریدور · احساس بسته شدن گلو
B — تنفس: تاکی‌پنه · ویز · خستگی · سیانوز · سینهٔ ساکت
C — گردش خون: افت فشار · تاکی‌کاردی · رنگ‌پریدگی · کلاپس
به‌علاوه (ولی نه الزامی): کهیر، فلاشینگ، آنژیوادم، خارش · استفراغ، درد شکم، اسهال
علائم پوستی می‌توانند غایب باشند
در بخش قابل‌توجهی از موارد شدید، راش وجود ندارد — به‌ویژه در واکنش‌های بسیار سریع و در شوک.
نبود کهیر، آنافیلاکسی را رد نمی‌کند.
در کودک، علائم گوارشی شایع‌ترند
استفراغ ناگهانی و درد شکم پس از خوردن غذا، می‌توانند اولین نشانه باشند.
محرک‌های شایع در کودک
غذا (شایع‌ترین): بادام‌زمینی و آجیل، شیر، تخم‌مرغ، ماهی و صدف، کنجد، گندم · داروها · نیش حشرات · لاتکس · ورزش (گاهی وابسته به غذا)
درمان
آدرنالین عضلانی، فوراً
قدام-جانبی ران (vastus lateralis) — نه بازو، نه زیرجلدی.
رقت ۱:۱۰۰۰
| سن | دوز تقریبی |
|---|---|
| زیر ۶ سال | ۱۵۰ میکروگرم |
| ۶ تا ۱۲ سال | ۳۰۰ میکروگرم |
| بالای ۱۲ سال | ۵۰۰ میکروگرم |
یا ۱۰ میکروگرم بر کیلوگرم.
تکرار هر ۵ دقیقه در صورت عدم پاسخ.
اشتباه رقت — خطای کشنده
۱:۱۰۰۰ = عضلانی، آنافیلاکسی
۱:۱۰۰۰۰ = وریدی، احیا
روی سرنگ بنویس.
هیچ منع مطلقی وجود ندارد
مرگ‌های آنافیلاکسی تقریباً همیشه با تأخیر یا ندادن آدرنالین مرتبط بوده‌اند — نه با عوارض آن.
در شک، بده.
وضعیت بیمار
دراز بکن، و ناگهان بلند نکن
کودک را دراز بکن با پاهای بالا.
اگر دیسترس تنفسی دارد: نیمه‌نشسته.
اگر باردار است (نوجوان): پهلوی چپ.
تغییر ناگهانی وضعیت در بیمار با اتساع شدید عروق، می‌تواند بازگشت وریدی را قطع کند و ایست قلبی بدهد.
مرگ‌های گزارش‌شده‌ای وجود دارند که بلافاصله پس از نشاندن بیمار رخ داده‌اند.
حتی برای جابه‌جایی به تخت دیگر، بلندش نکن.
بقیهٔ اقدامات
پس از آدرنالین
۱. کمک بخواه · اکسیژن با جریان بالا
۲. محرک را قطع کن (نیش، دارو، غذا) — ولی برای استفراغ کردن غذا وقت تلف نکن
۳. مایع ۱۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم در افت فشار — و تکرار
۴. برونکودیلاتور اگر ویز بارز است — ولی جایگزین آدرنالین نیست
۵. پایش: ECG، SpO₂، فشار
۶. تریپتاز سرم اگر در دسترس است — نمونهٔ اول در اولین فرصت، و نمونهٔ بعدی طبق پروتکل
آنتی‌هیستامین و استروئید، درمان آنافیلاکسی نیستند
آنتی‌هیستامین فقط بر علائم پوستی اثر دارد.
کورتیکواستروئید شواهد قانع‌کننده‌ای برای پیشگیری از واکنش دوفازی ندارد — و گایدلاین‌های جدید نقشش را محدودتر کرده‌اند.
هیچ‌کدام نباید موجب تأخیر در آدرنالین شوند.
آنافیلاکسی مقاوم
اگر پس از دو دوز آدرنالین عضلانی پاسخ نداد
- کمک تخصصی — بیهوشی، ICU کودکان
- انفوزیون آدرنالین — توسط فرد مجرب و با پایش
- مایع تهاجمی — نشت مویرگی می‌تواند حجم زیادی ببرد
- راه هوایی — آستانهٔ پایین برای لوله‌گذاری، پیش از آنکه ادم پیشرفت کند
- و علل دیگر را بازبینی کن
بیمار تحت بتابلوکر
ممکن است به آدرنالین پاسخ ضعیف‌تری بدهد.
گلوکاگون در این حالت مطرح می‌شود.
راه هوایی در آنافیلاکسی
ادم پیش‌رونده است — راه هوایی که الان قابل لوله‌گذاری است، ممکن است چند دقیقه بعد نباشد.
زود تصمیم بگیر، با باتجربه‌ترین فرد، و با آمادگی برای راه هوایی جراحی.
واکنش دوفازی
پایش پس از بهبود
واکنش دوفازی — بازگشت علائم پس از بهبود اولیه، معمولاً ظرف چند ساعت (ولی می‌تواند دیرتر باشد).
مدت پایش بر پایهٔ شدت واکنش و عوامل خطر تعیین می‌شود — طبق گایدلاین محلی.
عوامل خطر واکنش دوفازی یا شدید:
- نیاز به بیش از یک دوز آدرنالین
- واکنش شدید یا با افت فشار
- آسم زمینه‌ای — به‌ویژه کنترل‌نشده
- تأخیر در تجویز آدرنالین
- محرک ناشناخته
- دسترسی دشوار به مراقبت یا مراجعهٔ شبانه
در این موارد، پایش طولانی‌تر یا بستری.
ترخیص — بخشی که جان نجات می‌دهد
پنج چیز، بدون استثنا
۱. دو اتوانجکتور آدرنالین — چون ممکن است دوز دوم لازم شود، یا یکی خراب باشد
۲. آموزش عملی — با دستگاه آموزشی، به کودک و والدین و (با اجازه) مدرسه. توضیح شفاهی کافی نیست
۳. برنامهٔ کتبی آلرژی (allergy action plan) — چه زمانی و چگونه استفاده کنند
۴. ارجاع به ایمونولوژی یا آلرژی کودکان — برای شناسایی محرک و برنامهٔ بلندمدت
۵. پرهیز از محرک شناخته‌شده — و خواندن برچسب غذا
و بگو که پس از آدرنالین، باید زنگ بزنند
استفاده از اتوانجکتور، پایان ماجرا نیست — کودک باید فوراً به اورژانس برود، چون ممکن است دوز دوم و پایش لازم باشد.
در مدرسه و مهدکودک
برنامهٔ کتبی و اتوانجکتور در دسترس در مدرسه، یکی از مؤثرترین مداخلات است.
در ترخیص، دربارهٔ آن صحبت کن — و نامه برای مدرسه بده.
و در ایست قلبی ناشی از آنافیلاکسی
ALS استاندارد، با تأکیدها
- آدرنالین با دوز احیا (۱:۱۰۰۰۰، ۱۰ میکروگرم بر کیلوگرم)
- مایع تهاجمی — نشت مویرگی عظیم
- راه هوایی زودهنگام — ادم
- و احیای طولانی — این بیماران جوان‌اند و علت برگشت‌پذیر
مرتبط: آنافیلاکسی · شناخت کودک بدحال · داروهای اطفال — جدول وزنی
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Emergency treatment of anaphylaxis: Guidelines for healthcare providers — Resuscitation Council UK (2025)
- Anaphylaxis: assessment and referral after emergency treatment (CG134) — NICE (2020)
- EAACI Guidelines: Anaphylaxis — European Academy of Allergy and Clinical Immunology (2021)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. رقت و مسیر آدرنالین در آنافیلاکسی کودک چیست؟
۲. در آنافیلاکسی، منع مصرف آدرنالین چیست؟
۳. چرا نباید کودک با آنافیلاکسی را ناگهان بلند کرد یا نشاند؟
۴. جایگاه آنتی‌هیستامین و کورتیکواستروئید در آنافیلاکسی چیست؟
۵. پیش از ترخیص کودک با آنافیلاکسی، چه چیزهایی الزامی است؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.