◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- قند خون در هر کودک تشنجی — پیش از هر چیز.
- حداکثر دو دوز بنزودیازپین، سپس خط دوم.
- بدون دسترسی وریدی: میدازولام باکال یا داخل‌بینی.
- منبع تب را بگرد — و مننژیت را رد کن.
- تشنج کانونی، طولانی، یا مکرر = تشنج تب‌دار پیچیده — بررسی بیشتر.
- در کودک زیر ۱۲ ماه با تشنج و تب، آستانهٔ پونکسیون کمری پایین‌تر.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- تشنج بیش از ۵ دقیقه یا مکرر بدون بهبود هوشیاری بین حملات.
- تشنج کانونی یا نقص عصبی پس از تشنج.
- راش غیرمحوشونده، فونتانل برجسته، یا سفتی گردن.
- هیپوگلیسمی.
- کودک زیر ۶ ماه یا بالای ۶ سال با «تشنج تب‌دار».
- تشنج بدون تب در شیرخوار — به آسیب غیرتصادفی و متابولیک فکر کن.
تشنج تب‌دار
تعریف و تفکیک
ساده در برابر پیچیده
| ساده | پیچیده | |
|---|---|---|
| نوع | ژنرالیزه | کانونی |
| مدت | کمتر از ۱۵ دقیقه | بیش از ۱۵ دقیقه |
| تکرار | یک بار در ۲۴ ساعت | بیش از یک بار در ۲۴ ساعت |
| پس از آن | بهبود کامل | نقص عصبی (فلج Todd) |
و در هر دو: سن ۶ ماه تا ۶ سال و بدون عفونت سیستم عصبی مرکزی.
سن خارج از محدوده، خودش یک پرچم قرمز است
زیر ۶ ماه یا بالای ۶ سال — تشخیص «تشنج تب‌دار» را با احتیاط بگذار و بیشتر بگرد.
تب، علت تشنج را توضیح نمی‌دهد
مننژیت، آنسفالیت، و سپسیس هم تب می‌دهند — و هم تشنج.
منبع تب را بگرد و علائم عفونت سیستم عصبی مرکزی را فعالانه بررسی کن.
ارزیابی
در هر کودک با تشنج و تب
۱. ABCDE و قند خون
۲. منبع تب را بگرد — گوش، گلو، ریه، ادرار، پوست
۳. راش را بگرد — غیرمحوشونده = اورژانس
۴. علائم مننژیت: سفتی گردن، فونتانل برجسته، بی‌حالی، تغذیهٔ ضعیف، تحریک‌پذیری متناقض
۵. وضعیت عصبی پس از تشنج — و روند بهبود
۶. سابقه: تشنج قبلی، سابقهٔ خانوادگی، رشد و تکامل، دارو، تروما
آستانهٔ پونکسیون کمری
پایین‌تر در:
- زیر ۱۲ ماه — و به‌ویژه زیر ۶ ماه
- تشنج تب‌دار پیچیده
- عدم بهبود کامل هوشیاری
- هر علامت مننژیسم یا راش
- کودکی که آنتی‌بیوتیک قبلی گرفته — علائم پوشانده می‌شوند
- ظاهر توکسیک
و در صورت هر شک، آنتی‌بیوتیک را عقب نینداز — حتی اگر LP به تعویق افتاد.
در تشنج تب‌دار سادهٔ معمول، بررسی گسترده لازم نیست
کودکی که:
- ۶ ماه تا ۶ سال است
- تشنج ژنرالیزه و کوتاه داشته
- کاملاً بهبود یافته و حالا طبیعی است
- منبع تب مشخص است
- و بدون علامت نگران‌کننده
معمولاً نیازمند CT، EEG، یا آزمایش گسترده نیست.
والدین — بخش مهم مراقبت
آنچه باید بگویی
- تشنج تب‌دار ساده، مغز را آسیب نمی‌زند
- خطر صرع در آینده، اندکی بیشتر از جمعیت عمومی است — ولی اکثریت قاطع، صرع نمی‌گیرند
- تکرار شایع است (به‌ویژه در سن پایین‌تر)
- تب‌بر، از تشنج بعدی جلوگیری نمی‌کند — ولی کودک را راحت‌تر می‌کند
- و تب را به هر قیمتی پایین نیاور — تب خودش درمان نیست
و آموزش عملی
اگر دوباره تشنج کرد:
۱. کودک را به پهلو بگذار و از آسیب محافظت کن
۲. چیزی در دهانش نگذار
۳. ساعت را نگاه کن — زمان را بشمار
۴. اگر بیش از ۵ دقیقه طول کشید، اورژانس را خبر کن
و اگر داروی نجات (میدازولام باکال) تجویز شده، آموزش عملی بده.
وضعیت صرعی کودک
تعریف عملی: تشنج بیش از ۵ دقیقه
یا تشنج‌های مکرر بدون بهبود هوشیاری بین آن‌ها.
هرچه تشنج طولانی‌تر، مقاوم‌تر به درمان می‌شود — پس ساعت می‌شمارد.
الگوریتم
گام‌به‌گام
۰. هم‌زمان با همه‌چیز
- ABC · اکسیژن
- قند خون — و درمان هیپوگلیسمی
- ساعت را شروع کن و یک نفر را مسئول زمان کن
گام ۱ (۵ دقیقه): بنزودیازپین، دوز اول
- با دسترسی وریدی: لورازپام وریدی
- بدون دسترسی: میدازولام باکال یا داخل‌بینی · یا دیازپام رکتال
گام ۲ (۱۰ دقیقه): بنزودیازپین، دوز دوم
- و همین‌جا، دسترسی وریدی و خط دوم را آماده کن
گام ۳ (۱۵–۲۰ دقیقه): خط دوم
- لوتیراستام، فنی‌توئین یا فسفنی‌توئین، یا والپروات — طبق پروتکل محلی
- و تیم بیهوشی و ICU کودکان را خبر کن
گام ۴: وضعیت صرعی مقاوم
- القای بیهوشی عمومی و لوله‌گذاری — توسط بیهوشی
- ICU کودکان
حداکثر دو دوز بنزودیازپین
دوزهای بیشتر، احتمال کنترل را چندان بالا نمی‌برند ولی خطر دپرسیون تنفسی را به‌شدت زیاد می‌کنند.
و دوزهای داده‌شده پیش از بیمارستان را هم بشمار — والدین یا آمبولانس ممکن است یک یا دو دوز داده باشند.
دوزها
طبق پروتکل مرکز و وزن کودک — داروهای اطفال — جدول وزنی.
علل — و چه چیزی را نباید از دست داد
در هر کودک تشنجی، این‌ها را بگرد
| علت | نکته |
|---|---|
| هیپوگلیسمی | اول بسنج · ذخیرهٔ کم در کودک |
| تب و عفونت | مننژیت، آنسفالیت، سپسیس |
| هیپوناترمی | رقیق کردن بیش از حد شیر خشک · گاستروانتریت · SIADH |
| هیپوکلسمی و هیپومنیزیمی | در شیرخوار و سوءتغذیه |
| مسمومیت | داروی خانه — TCA، ضدافسردگی، تئوفیلین، سرب |
| تروما | از جمله آسیب غیرتصادفی |
| صرع شناخته‌شده | قطع دارو، سطح پایین، عفونت |
| خطای متابولیک مادرزادی | در شیرخوار با تشنج غیرقابل‌توضیح |
| افزایش فشار داخل جمجمه | توده، هیدروسفالی، شانت معیوب |
تشنج بدون تب در شیرخوار
به آسیب غیرتصادفی (شیکن بیبی) فکر کن — به‌ویژه با:
تشنج بدون توضیح · کاهش هوشیاری · خونریزی شبکیه (در معاینهٔ چشم‌پزشکی) · کبودی غیرمعمول · شرح حال ناسازگار
و هیپوناترمی از رقیق کردن شیر خشک — یک علت شایع و قابل‌پیشگیری.
آزمایش و تصویربرداری
در وضعیت صرعی
قند · الکترولیت، کلسیم، منیزیم · گاز خون · شمارش کامل و CRP · سطح داروی ضدتشنج (در صرع شناخته‌شده) · کشت خون · توکسیکولوژی در صورت شک
تصویربرداری فوری
- نقص عصبی کانونی جدید
- عدم بهبود هوشیاری
- سابقهٔ تروما یا شک به آسیب غیرتصادفی
- شانت در جا
- بدخیمی یا نقص ایمنی
- تشنج کانونی در کودک بدون سابقه
در بقیهٔ موارد، تصویربرداری فوری لازم نیست و می‌تواند به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده انجام شود.
پس از کنترل تشنج
پنج کار
۱. راه هوایی و تنفس — به‌ویژه پس از بنزودیازپین
۲. علت را بگرد و درمان کن
۳. ارزیابی مکرر هوشیاری — بهبود باید پیش‌رونده باشد
۴. تماس با نورولوژی کودکان در موارد پیچیده یا تشنج اول غیرتب‌دار
۵. در وضعیت صرعی، بستری — حتی اگر الان خوب است
اگر هوشیاری برنمی‌گردد
به تشنج غیرتشنجی (non-convulsive status) فکر کن — EEG لازم است.
و علل دیگر: عفونت CNS، آسیب مغزی، مسمومیت، اختلال متابولیک.
ترخیص
در تشنج تب‌دار سادهٔ معمول
معمولاً ترخیص با توصیه امکان‌پذیر است، اگر:
- کودک کاملاً بهبود یافته و طبیعی است
- منبع تب مشخص است
- بدون علامت نگران‌کننده
- والدین مطمئن و با دسترسی
و با:
- آموزش عملی اقدام در تشنج بعدی
- علائم بازگشت فوری: تشنج بیش از ۵ دقیقه · تشنج مکرر · راش · بی‌حالی · نخوردن · خواب‌آلودگی غیرمعمول
- اطمینان‌بخشی دربارهٔ خوش‌خیم بودن
- و پیگیری با پزشک
بستری در این موارد
- زیر ۱۲ ماه (و به‌ویژه زیر ۶ ماه)
- تشنج تب‌دار پیچیده
- عدم بهبود کامل
- شک به عفونت CNS
- نگرانی دربارهٔ مراقبت در خانه
- وضعیت صرعی
- تشنج اول غیرتب‌دار
مرتبط: وضعیت صرعی · مننژیت و آنسفالیت · داروهای اطفال — جدول وزنی
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Epilepsies in children, young people and adults (NG217) — NICE (2025)
- Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143) — NICE (2021)
- European Paediatric Advanced Life Support Guidelines — European Resuscitation Council (2025)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. تشنج تب‌دار «ساده» چه ویژگی‌هایی دارد؟
۲. در کودک تشنجی، نخستین آزمایش کنار تخت چیست؟
۳. در وضعیت صرعی کودک بدون دسترسی وریدی، خط اول چیست؟
۴. چند دوز بنزودیازپین پیش از رفتن به خط دوم مجاز است؟
۵. در کودک زیر ۱۲ ماه با تشنج و تب، چرا آستانهٔ پونکسیون کمری پایین‌تر است؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.