◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- راه هوایی اول — در سوختگی صورت و استنشاقی، زود لوله بگذار.
- اکسیژن ۱۰۰٪ برای هر قربانی حریق در فضای بسته.
- درصد سطح بدن را سریع با قانون ۹ برآورد کن.
- مایع طبق فرمول، سپس تیتر با برون‌ده ادراری — و در حادثهٔ انبوه، فرمول ساده‌شده.
- تورنیکه و لگن‌بند — سوختگی اغلب با تروما همراه است.
- بیمار را گرم کن — خنک‌سازی زخم، نه خنک کردن بیمار.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- خشونت صدا، استریدور، سوختگی داخل دهان، خلط دوده‌ای — راه هوایی را زود بگیر.
- لاکتات بسیار بالا با SpO₂ طبیعی — سیانید.
- سوختگی دورتادور قفسهٔ سینه با سختی تهویه — اسکاروتومی.
- شوک در ساعت اول — دنبال تروما یا سیانید بگرد، نه سوختگی.
- کودک، سالمند، یا سوختگی بسیار وسیع — تصمیم تریاژ دشوار.
- انفجار همراه با حریق — آسیب انفجاری هم‌زمان.
تفاوت با سوختگی تکی
مسئله، دانش بالینی نیست — ظرفیت است
اصول درمان همان است (سوختگی شدید).
آنچه عوض می‌شود:
- تعداد مصدومان بسیار بیشتر از تخت سوختگی
- نیروی انسانی محدود برای مراقبت‌های زمان‌بر
- ذخیرهٔ مایع، پانسمان و مسکن محدود
- انتقال طولانی یا غیرممکن
- و تصمیم‌های تریاژ دشوار
اولویت‌های بالینی
۱. راه هوایی — تصمیم اول
در شک، زود لوله بگذار
علائم هشدار: خشونت صدا · استریدور · سوختگی داخل دهان و حلق · سوختگی موی بینی و ابرو · خلط دوده‌ای · آتش‌سوزی در فضای بسته · سوختگی وسیع صورت یا گردن
در حادثهٔ انبوه، آستانه را پایین‌تر بگیر — چون:
- تأخیر انتقال طولانی‌تر است
- نیروی ماهر کمتر در دسترس خواهد بود
- و ادم پیش‌رونده است
لولهٔ بزرگ و تثبیت با نوار دور سر (چسب روی پوست سوخته نمی‌چسبد). راه هوایی دشوار.
۲. سه سمی که با دود می‌آیند
اکسیژن ۱۰۰٪ برای هر قربانی حریق در فضای بسته
منوکسید کربن — پالس‌اکسیمتر کاذباً طبیعی; کوکسی‌متری بخواه · منوکسید کربن
سیانید — لاکتات بسیار بالا با اکسیژن‌رسانی ظاهری طبیعی; آنتی‌دوت هیدروکسوکوبالامین
آسیب شیمیایی راه هوایی تحتانی — تابلو ساعت‌ها بعد: خس‌خس، هیپوکسی، ARDS
۳. تروما را فراموش نکن
سوختگی به‌تنهایی در ساعت اول شوک نمی‌دهد
اگر بیمار سوختگی در بدو ورود شوکی است، دنبال:
انفجار · سقوط · آوار · زخم نافذ · سوختگی الکتریکی با آسیب داخلی · سیانید
۴. مایع — ساده‌شده
در حادثهٔ انبوه، فرمول ساده را استفاده کن
محاسبهٔ دقیق پارکلند برای ده‌ها مصدوم، عملی نیست و منبع خطاست.
نرخ اولیهٔ ساده‌شده (طبق پروتکل محلی) را شروع کن — مثلاً بر پایهٔ وزن تقریبی و درصد سوختگی گردشده — و سپس:
بر پایهٔ برون‌ده ادراری تیتر کن: ۰٫۵ mL/kg/h در بزرگسال · ۱ mL/kg/h در کودک
سوند ادراری برای هر سوختگی قابل‌توجه.
محاسبهٔ دقیق را در بخش و پس از تثبیت انجام بده.
در حادثهٔ انبوه، خزش مایع خطر بیشتری دارد
با نیروی کم و پایش کمتر، مایع بیش از حد به‌راحتی رخ می‌دهد: ادم ریوی، سندرم کمپارتمان شکمی، و تبدیل سوختگی سطحی به عمیق.
اگر برون‌ده ادراری خوب است، نرخ را کم کن.
۵. خنک‌سازی، بدون هیپوترمی
زخم را خنک کن، بیمار را گرم کن
۲۰ دقیقه آب ولرم (مؤثر تا ۳ ساعت پس از آسیب).
سپس فیلم شفاف (cling film) طولی — نه دورتادور — و پتوی گرم.
در حادثهٔ انبوه با مصدومان زیاد در فضای باز، هیپوترمی یک خطر واقعی است و انعقاد را از کار می‌اندازد.
یخ ممنوع.
۶. اسکاروتومی
سوختگی دورتادور با ضخامت کامل روی قفسهٔ سینه (محدودیت تهویه) یا اندام (ایسکمی):
اسکاروتومی — برش طولی در بافت بی‌حس، با خونریزی کم.
در حادثهٔ انبوه، این مهارتی است که ممکن است مجبور شوی بدون جراح انجام دهی. با مرکز سوختگی تلفنی مشورت کن. سوختگی شدید.
تریاژ
اصل تغییر می‌کند
در روزمره: بدحال‌ترین بیمار، اول.
در حادثهٔ انبوه با منابع محدود: بیشترین نجات برای بیشترین افراد.
این یعنی ممکن است بیمار با سوختگی بسیار وسیع و احتمال بقای ناچیز، مراقبت تسکینی بگیرد تا منابع صرف کسانی شود که نجات می‌یابند.
این تصمیم باید از پیش ساختار داشته باشد
- پروتکل مکتوب از پیش، نه قضاوت فردی در لحظه
- فرد ارشد تعیین‌شده تصمیم می‌گیرد — نه کسی که بالای سر بیمار است
- بازبینی مکرر — با رسیدن منابع، تصمیم‌ها عوض می‌شوند
- مستندسازی دقیق
- مراقبت تسکینی، «رها کردن» نیست: مسکن قوی، حضور، و کرامت
و پس از حادثه، حمایت روانی تیم — این تصمیم‌ها بار سنگینی بر کسانی می‌گذارند که آن‌ها را گرفته‌اند. سلامت روان در بحران.
عوامل مؤثر در پیش‌آگهی
درصد سطح بدن · سن · آسیب استنشاقی · بیماری‌های زمینه‌ای · تروما همراه · و زمان تا مراقبت تخصصی
سه عامل اول، مهم‌ترین‌اند. در شرایط منابع محدود، آستانه‌ها متفاوت از شرایط عادی خواهند بود — و این باید در پروتکل محلی، از پیش و با مشارکت کمیتهٔ اخلاق، مکتوب شده باشد.
سازماندهی
پنج تصمیم سیستمی
۱. تماس زودهنگام با شبکهٔ مراکز سوختگی — ظرفیت منطقه‌ای و ملی را بسنج
۲. توزیع مصدومان — فرستادن همهٔ مصدومان به نزدیک‌ترین بیمارستان، آن را فلج می‌کند
۳. ذخیرهٔ بحرانی را بشمار: مایع · پانسمان · مسکن قوی · لولهٔ تراشه · ونتیلاتور · فرآوردهٔ خونی
۴. فضا و نیرو — اتاق عمل، ICU، و کادر پانسمان
۵. انتقال ثانویه — بیمار پایدارشده را به مرکز تخصصی بفرست، و مصدومان کم‌شدت را زود ترخیص کن
مسکن، اولین چیزی است که کم می‌آید
سوختگی بسیار دردناک است و پانسمان، دردناک‌تر.
در حادثهٔ انبوه، ذخیرهٔ اوپیوئید سریع تمام می‌شود. این را در برنامه‌ریزی پیش‌بینی کن — و گزینه‌های جایگزین (کتامین دوز پایین، مسیر داخل‌بینی) را بدان. کنترل درد در اورژانس.
و پس از فاز حاد
| اقدام | نکته |
|---|---|
| کزاز | برای همه |
| تغذیهٔ زودهنگام | هایپرمتابولیسم شدید |
| ترومبوپروفیلاکسی | خطر بالا |
| آنتی‌بیوتیک سیستمیک پیشگیرانه | توصیه نمی‌شود — فقط عفونت ثابت‌شده |
| کنترل عفونت | در ازدحام، انتقال عفونت مقاوم خطر واقعی است · کنترل عفونت |
| حمایت روانی | از روز اول، برای بیمار و خانواده |
| شناسایی مصدومان | ثبت دقیق — در حریق، شناسایی دشوار است |
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Emergency Management of Severe Burns (EMSB) and mass casualty burn guidance — British Burn Association (2023)
- ISBI Practice Guidelines for Burn Care — Disaster management — International Society for Burn Injuries (2018)
- Burn Mass Casualty Incident planning — American Burn Association (2023)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. در حادثهٔ سوختگی انبوه، نخستین تصمیم بالینی در هر مصدوم چیست؟
۲. در شرایط منابع محدود، چرا فرمول ساده‌شدهٔ مایع توصیه می‌شود؟
۳. در تریاژ سوختگی انبوه، کدام اصل با تریاژ روزمره متفاوت است؟
۴. قربانی حریق با کاهش هوشیاری، SpO₂ برابر ۱۰۰٪ و لاکتات ۱۴. اولویت درمانی؟
۵. در سوختگی انبوه، بیمار در ساعت اول شوکی است. محتمل‌ترین تفسیر؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.