◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- آسپیرین را فوراً شروع کن، مگر خونریزی رد نشده باشد.
- ECG — دنبال فیبریلاسیون دهلیزی بگرد.
- قند، فشار، شمارش، چربی، و در جوان، بررسی ترومبوفیلی و دیسکسیون.
- ارزیابی تخصصی ظرف ۲۴ ساعت — نه در نوبت عادی.
- در آمورزیس فوگاکس، معاینهٔ چشم و بررسی کاروتید.
- دربارهٔ رانندگی صحبت و مستند کن.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- حملات مکرر یا فزاینده (crescendo TIA) — خطر بسیار بالای سکته.
- TIA در بیمار تحت ضدانعقاد یا ضدپلاکت.
- سوفل کاروتید یا تنگی شناخته‌شده.
- فیبریلاسیون دهلیزی تازه‌کشف‌شده.
- درد گردن یا سر همراه — دیسکسیون شریانی.
- علائم در بیمار جوان بدون عامل خطر.
تعریف عملی
نقص عصبی کانونی گذرا با منشأ عروقی، که کاملاً برطرف شده است.
تعریف بر پایهٔ بافت، نه زمان
تعریف قدیمی «کمتر از ۲۴ ساعت» کنار گذاشته شده. امروز، اگر تصویربرداری انفارکت نشان دهد، تشخیص سکته است — حتی اگر علائم ظرف دقایق برطرف شده باشند.
در عمل این تفاوت مهم نیست: مدیریت هر دو در اورژانس یکسان و فوری است.
چرا اورژانس است
خطر سکته پس از TIA در ۴۸ ساعت تا ۷ روز اول بیشترین مقدار را دارد. مداخلهٔ فوری — ضدپلاکت، کنترل فشار، بررسی کاروتید و ریتم — این خطر را به‌طور چشمگیری کم می‌کند.
«هفتهٔ بعد نوبت می‌دهیم» پاسخ درستی نیست
ارزیابی تخصصی باید ظرف ۲۴ ساعت انجام شود. ابزارهای قدیمی مثل ABCD2 برای به تعویق انداختن بیماران کم‌خطر، دیگر توصیه نمی‌شوند — همه فوری ارزیابی می‌شوند.
تقلیدکننده‌ها
| تقلیدکننده | سرنخ |
|---|---|
| میگرن با اورا | گسترش تدریجی علائم (دقایق) · سردرد بعدی · سابقه |
| تشنج و فلج تاد | علائم مثبت (پرش، گزگز) نه منفی · گیجی پس از حمله |
| هیپوگلیسمی | قند انگشتی |
| سنکوپ | از دست رفتن هوشیاری، نه نقص کانونی |
| فراموشی گذرای کلی | فقط حافظه؛ پایین |
| اختلال عملکردی | الگوی غیرآناتومیک |
| توده یا هماتوم ساب‌دورال | سیر پیش‌رونده یا نوسان‌دار |
علائم «منفی» در برابر «مثبت»
TIA معمولاً از دست رفتن عملکرد می‌دهد: ضعف، بی‌حسی، از دست دادن بینایی، اختلال گفتار.
علائم مثبت (پرش، گزگز سوزنی، نور درخشان، توهم) بیشتر به نفع میگرن یا تشنج‌اند.
الگوهای شایع
| الگو | ناحیه |
|---|---|
| ضعف یا بی‌حسی یک‌طرفه، اختلال گفتار | گردش قدامی |
| آمورزیس فوگاکس — کوری گذرای یک چشم، «مثل پرده» | شریان چشمی (کاروتید هم‌سمت) |
| دوبینی، دیزآرتری، آتاکسی، ورتیگو با نشانهٔ دیگر | گردش خلفی |
آمورزیس فوگاکس نشانهٔ قوی بیماری کاروتید هم‌سمت است — بررسی عروقی را حتماً ترتیب بده.
اقدامات اورژانس
- آسپیرین فوری (دوز بارگذاری)، مگر خونریزی رد نشده باشد.
- ECG — دنبال AF.
- قند، فشار، شمارش، انعقاد، چربی، HbA1c.
- تصویربرداری مغز — در بیشتر پروتکل‌ها، برای رد خونریزی و تقلیدکننده‌ها؛ MRI حساس‌تر است.
- ارجاع تخصصی ظرف ۲۴ ساعت.
- تصویربرداری عروق کاروتید — فوری، چون آندارترکتومی زودهنگام بیشترین سود را دارد.
ضدپلاکت دوگانهٔ کوتاه‌مدت
در TIA پرخطر یا سکتهٔ خفیف، ترکیب کوتاه‌مدت آسپیرین و کلوپیدوگرل (معمولاً ۲۱ روز، سپس تک‌دارویی) خطر سکتهٔ زودرس را کم می‌کند. شروعش را با مسیر سکتهٔ مرکز خودت هماهنگ کن.
پیش از ضدانعقاد، خونریزی را رد کن
اگر بیمار AF دارد، ضدانعقاد اندیکاسیون دارد — ولی زمان شروع پس از رویداد ایسکمیک، تصمیمی تخصصی است و به اندازهٔ انفارکت بستگی دارد. در اورژانس، آسپیرین شروع کن و تصمیم ضدانعقاد را به تیم سکته بسپار.
علت را بگرد
| علت | بررسی |
|---|---|
| فیبریلاسیون دهلیزی | ECG؛ در صورت منفی و شک بالا، پایش طولانی‌تر (AF می‌تواند حمله‌ای باشد) |
| تنگی کاروتید علامت‌دار | سونوگرافی داپلر یا CT آنژیوگرافی — فوری |
| دیسکسیون شریانی | در جوان، یا با درد گردن و سر؛ آنژیوگرافی CT یا MR |
| فورامن اوال باز | در جوان بدون علت دیگر؛ اکو با کنتراست |
| آترواسکلروز داخل‌جمجمه‌ای | تصویربرداری عروقی |
| واسکولیت، ترومبوفیلی | در جوان یا موارد غیرمعمول |
فراموشی گذرای کلی
یک تقلیدکنندهٔ خوش‌خیم که باید بشناسی
تظاهر: شروع ناگهانی ناتوانی در ساختن خاطرهٔ تازه · تکرار مکرر یک سؤال · هویت و هوشیاری حفظ‌شده · بدون نشانهٔ عصبی دیگر · بهبود کامل معمولاً طی کمتر از ۲۴ ساعت.
اغلب پس از استرس فیزیکی یا هیجانی، آب سرد، یا فعالیت شدید.
تشخیص رد کردنی است: سکته، تشنج، مسمومیت و هیپوگلیسمی باید رد شوند. پس از آن، پیش‌آگهی خوب است و عود نادر.
پیش از ترخیص
- آسپیرین شروع شده و در پرونده ثبت است.
- نوبت ارزیابی تخصصی ظرف ۲۴ ساعت گرفته شده — نه «ارجاع داده شد».
- رانندگی: محدودیت وجود دارد و قوانینش کشور-به-کشور متفاوت است. به بیمار بگو و مستند کن.
- عوامل خطر: فشار، چربی، قند، سیگار، AF — برنامهٔ درمان مشخص.
- شبکهٔ ایمنی مکتوب: اگر علائم برگشت، فوراً مراجعه کند — این بار ممکن است سکته باشد.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Stroke and transient ischaemic attack in over 16s (NG128) — NICE (2022)
- Clopidogrel with Aspirin in Acute Minor Stroke or TIA (CHANCE / POINT), NEJM — NEJM (2018)
- European Stroke Organisation guideline on TIA and minor stroke — European Stroke Journal (2021)
برای مطالعهٔ بیشتر ۳
- NICE NG128 — Stroke and TIA
- CHANCE and POINT trials, NEJM
- Oxford Handbook of Emergency Medicine — TIA
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. چرا TIA یک اورژانس است، نه یک رویداد تمام‌شده؟
۲. در بیمار با TIA، کدام اقدام تشخیصی برای یافتن علت قابل‌درمان بیش از همه ارزش دارد؟
۳. بیمار ۶۵ ساله با از دست دادن گذرای حافظه به مدت چند ساعت، بدون نشانهٔ عصبی دیگر، و تکرار سؤالات. تشخیص محتمل؟
۴. در بیمار TIA با فیبریلاسیون دهلیزی تازه‌کشف‌شده، اقدام درست چیست؟
۵. در بیمار با TIA و تنگی شدید کاروتید سمت علامت‌دار، زمان‌بندی مداخله چگونه است؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.