◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- دید را بسنج و ثبت کن — این علامت حیاتی چشم است.
- فلورسین و لامپ آبی در هر چشم قرمز دردناک.
- مردمک: اندازه، شکل، و واکنش.
- لنز تماسی می‌زند؟ — کراتیت میکروبی تا رد نشدن مطرح است.
- وزیکول روی نوک بینی (علامت Hutchinson) — درگیری چشمی هرپس زوستر.
- کورتیکواستروئید موضعی را خودت شروع نکن.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- کاهش بینایی.
- درد شدید و واقعی (نه فقط سوزش یا احساس جسم خارجی).
- قرمزی دور قرنیه (ciliary flush).
- مردمک غیرطبیعی — بی‌قاعده، گشاد و بی‌واکنش.
- کدورت قرنیه یا رنگ‌گیری با فلورسین.
- لنز تماسی، تروما، یا بیمار سرکوب‌شدهٔ ایمنی.
چارچوب: سه سؤال
اکثر تفکیک، با همین سه انجام می‌شود
۱. آیا بینایی افت کرده؟
۲. آیا درد واقعی هست؟ (نه فقط سوزش، خارش، یا احساس جسم خارجی)
۳. مردمک چگونه است؟ (اندازه، شکل، واکنش)
اگر هر سه طبیعی‌اند → احتمالاً ورم ملتحمه یا علت سطحی خوش‌خیم.
اگر هر کدام غیرطبیعی است → بیماری داخل چشمی تا خلاف آن ثابت نشود.
معاینهٔ حداقلی در اورژانس
پنج کار
۱. دید (visual acuity) — علامت حیاتی چشم. هر چشم جداگانه، با عینک بیمار. اگر چارت نداری، شمارش انگشت، حرکت دست، درک نور.
۲. معاینهٔ خارجی — پلک، ترشح، تورم، وزیکول
۳. الگوی قرمزی — منتشر یا ciliary flush
۴. مردمک — اندازه، شکل، واکنش مستقیم و متقاطع، و RAPD
۵. فلورسین و لامپ آبی — در هر چشم قرمز دردناک
و در صورت امکان: فشار داخل چشم و اسلیت‌لمپ.
اگر دید را نسنجیدی، معاینهٔ چشم انجام نداده‌ای
و آن را بنویس — هم برای مقایسه و هم حقوقی.
تفکیک
| ورم ملتحمه | کراتیت / زخم قرنیه | یووئیت قدامی | گلوکوم حاد | اسکلریت | |
|---|---|---|---|---|---|
| دید | طبیعی | کاهش‌یافته | کاهش‌یافته | به‌شدت کاهش‌یافته | متغیر |
| درد | سوزش، خارش | شدید، احساس جسم خارجی | درد مبهم عمقی | بسیار شدید + سردرد، تهوع، استفراغ | درد عمیق و آزاردهنده، شبانه |
| قرمزی | منتشر، محیطی | ciliary flush | ciliary flush | منتشر + ciliary flush | عمیق، بنفش، موضعی |
| مردمک | طبیعی | طبیعی یا کوچک | کوچک، بی‌قاعده | نیمه‌گشاد، بیضی، بی‌واکنش | طبیعی |
| قرنیه | شفاف | کدورت یا رنگ‌گیری | شفاف | مات و ادماتو | شفاف |
| ترشح | چرکی یا آبکی | آبریزش | آبریزش | — | — |
| فوریت | کم | بالا | بالا | بسیار بالا | بالا |
تفکیک ciliary flush از قرمزی ملتحمه
ملتحمه: قرمزی در محیط بیشتر، با نزدیک شدن به قرنیه کم می‌شود · عروق با فشار پلک حرکت می‌کنند · با قطرهٔ منقبض‌کنندهٔ عروق سفید می‌شود
ciliary flush: قرمزی درست دور قرنیه متمرکز، عمیق‌تر و بنفش‌تر · نشانهٔ بیماری داخل چشمی
پرچم‌های قرمز
لنز تماسی + چشم قرمز دردناک
کراتیت میکروبی تا خلاف آن ثابت نشود.
زخم قرنیه می‌تواند ظرف ساعت‌ها پیشرفت کند. ارگانیسم‌های نگران‌کننده: سودوموناس (سریع و مخرب) و آکانتامبا (در شست‌وشوی لنز با آب شیر یا شنا با لنز).
اقدام: لنز را دربیاور و نگه دار (برای کشت) · ارجاع همان‌روز به چشم‌پزشکی · لنز نگذارد · پچ نگذار
علامت Hutchinson
وزیکول روی نوک بینی در هرپس زوستر ناحیهٔ چشمی = درگیری شاخهٔ نازوسیلیاری = احتمال بالای کراتیت، یووئیت، اسکلریت.
ضدویروسی سیستمیک زود + ارجاع همان‌روز چشم‌پزشکی.
و بدان که نبود این علامت، درگیری چشم را رد نمی‌کند — هر زوستر ناحیهٔ چشمی باید معاینهٔ چشمی شود.
زخم دندریتیک (هرپس سیمپلکس)
الگوی شاخه‌ای در رنگ‌آمیزی فلورسین — تقریباً تشخیصی.
درمان: ضدویروسی موضعی و ارجاع.
کورتیکواستروئید موضعی ممنوع — زخم را به geographic ulcer تبدیل می‌کند و می‌تواند بینایی را از بین ببرد.
اندوفتالمیت
درد شدید، افت سریع دید، هیپوپیون، و التهاب شدید — به‌ویژه پس از جراحی چشم یا تزریق داخل چشمی اخیر، یا پس از تروما نافذ.
اورژانس بینایی — تماس فوری با چشم‌پزشکی.
ورم ملتحمه — و اینکه چه چیزی نیست
| نوع | ویژگی |
|---|---|
| ویروسی | شایع‌ترین · ترشح آبکی · بسیار مسری · اغلب دوطرفه (یکی پس از دیگری) · غدهٔ لنفاوی پیش‌گوشی · اغلب با عفونت تنفسی |
| باکتریایی | ترشح چرکی و چسبنده · پلک‌های چسبیده در صبح |
| آلرژیک | خارش غالب · دوطرفه · ادم ملتحمه · سابقهٔ آتوپی |
درمان
- ویروسی: حمایتی — کمپرس سرد، اشک مصنوعی. آنتی‌بیوتیک کمکی نمی‌کند. · بهداشت دست و جداسازی حوله — بسیار مسری است
- باکتریایی: اغلب خودمحدودشونده؛ آنتی‌بیوتیک موضعی سیر را کوتاه می‌کند
- آلرژیک: آنتی‌هیستامین موضعی، اجتناب از آلرژن
ورم ملتحمه در نوزاد، یک تشخیص متفاوت است
Ophthalmia neonatorum — در نوزاد زیر ۲۸ روز:
گنوکوک (زودرس، چرک فراوان، خطر سوراخ‌شدگی قرنیه) و کلامیدیا (دیرتر).
اورژانس — نیازمند نمونه‌گیری، درمان سیستمیک، و درمان والدین.
آنچه نباید کرد
چهار ممنوعیت
۱. کورتیکواستروئید موضعی را خودت شروع نکن — در هرپس و عفونت قارچی، فاجعه است
۲. بی‌حس‌کنندهٔ موضعی را به بیمار نده — بهبود اپیتلیوم را مختل می‌کند و به سمیت قرنیه می‌انجامد. فقط برای معاینه استفاده می‌شود
۳. در بیمار با لنز تماسی، پچ نگذار — خطر رشد سودوموناس
۴. چشم قرمز دردناک با کاهش دید را ترخیص نکن بدون صحبت با چشم‌پزشک
ارجاع
همان روز به چشم‌پزشکی
- کاهش دید به هر میزان
- درد شدید یا ciliary flush
- رنگ‌گیری قرنیه یا کدورت
- لنز تماسی با چشم قرمز دردناک
- مردمک غیرطبیعی
- هرپس زوستر ناحیهٔ چشمی
- تروما نافذ یا سوختگی شیمیایی (فوری‌تر)
- پس از جراحی چشم اخیر
- نوزاد با ورم ملتحمه
- بیمار سرکوب‌شدهٔ ایمنی با چشم قرمز
سلولیت پری‌اوربیتال یا اوربیتال؟
پری‌اوربیتال (preseptal): تورم و قرمزی پلک، بدون درد با حرکت چشم، بدون پروپتوز، دید طبیعی
اوربیتال (orbital): درد با حرکت چشم · محدودیت حرکت · پروپتوز · کاهش دید · دوبینی — یک اورژانس با خطر ترومبوز سینوس کاورنو و آبسهٔ مغزی
در شک: CT اوربیت، آنتی‌بیوتیک وریدی، و تماس با چشم‌پزشکی و ENT.
مرتبط: کاهش ناگهانی بینایی · گلوکوم حاد زاویه‌بسته · تروما و سوختگی شیمیایی چشم
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- The Royal College of Ophthalmologists — Emergency eye care guidance — Royal College of Ophthalmologists (2024)
- Red eye — NICE Clinical Knowledge Summaries — NICE (2024)
- Preferred Practice Pattern: Conjunctivitis and Bacterial Keratitis — American Academy of Ophthalmology (2023)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. سه سؤالی که بیشترین کمک را در تفکیک چشم قرمز می‌کنند کدام‌اند؟
۲. بیمار با لنز تماسی و چشم قرمز دردناک. نگرانی اصلی چیست؟
۳. «ciliary flush» چیست و به چه چیزی اشاره دارد؟
۴. در هرپس زوستر افتالمیکوس، «علامت Hutchinson» چیست و چرا مهم است؟
۵. چرا نباید کورتیکواستروئید موضعی چشمی را خودمان شروع کنیم؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.