Resuscitation Fellow مرجع فارسی احیا، اورژانس و مراقبت‌های بحرانی

خانه › دستنامهٔ بالینی › زایمان اورژانسی در بخش

زایمان اورژانسی در بخشEmergency Delivery in the ED

زنانجدیبازبینی: ۱۰ مهر ۱۴۰۵· ۸ دقیقه مطالعه

اکثر زایمان‌ها خودشان اتفاق می‌افتند — کار تو کمک کردن است، نه بیرون کشیدن. و سه اورژانس واقعی را بشناس: پرولاپس بند ناف، شانهٔ گیرکرده، و بریچ.

گزارش اشکال در این مطلب

◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا

  1. مامایی، بیهوشی و نوزادان را فوراً خبر کن — پیش از اینکه لازم شود.
  2. وسایل را آماده کن: گرم‌کن نوزاد، حوله‌های گرم، ساکشن، کلمپ بند ناف، آمبوبگ نوزاد.
  3. اتاق را گرم کن — نوزاد سریع سرد می‌شود.
  4. پرولاپس بند ناف = وضعیت زانو-سینه و فشار بالا بردن سر جنین تا سزارین.
  5. شانهٔ گیرکرده: McRoberts و فشار سوپراپوبیک — هرگز فشار روی فوندوس.
  6. اوتروتونیک پس از تولد — پیشگیری از خونریزی پس از زایمان.

★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر

  • بند ناف قابل‌دیدن یا لمس در واژن — پرولاپس.
  • سر متولد شده ولی شانه بیرون نمی‌آید — شانهٔ گیرکرده.
  • بریچ، یا هر وضعیت غیرسفالیک.
  • خونریزی قابل‌توجه پیش از زایمان — دکولمان یا جفت سرراهی.
  • تشنج یا فشار بالا — اکلامپسی.
  • مایع آمنیوتیک آغشته به مکونیوم با نوزاد بدحال.

قاب درست

اکثر زایمان‌ها، خودشان اتفاق می‌افتند

کار تو کمک کردن، گرم نگه داشتن، و آماده بودن برای چیزی است که بد پیش می‌رود — نه بیرون کشیدن نوزاد.

و اولین اقدام همیشه یکی است: مامایی، بیهوشی و نوزادان را خبر کن — پیش از آنکه لازم شود.

آماده‌سازی

هفت چیزی که باید کنار تخت باشد

۱. گرم‌کن نوزاد یا منبع گرما

۲. حوله‌های گرم (چند عدد)

۳. ساکشن با سر مناسب نوزاد

۴. دو کلمپ بند ناف و قیچی

۵. آمبوبگ و ماسک نوزاد با اکسیژن

۶. دستکش، گان، محافظ چشم

۷. اوتروتونیک برای مرحلهٔ سوم

و: اتاق را گرم کن · ساعت را ببین و زمان تولد را ثبت کن · یک نفر را مسئول نوزاد کن و یک نفر را مسئول مادر.

دو بیمار، دو تیم

از لحظهٔ تولد، دو بیمار داری.

اگر نیرو داری، از ابتدا دو تیم تشکیل بده — نه اینکه همه دور نوزاد جمع شوند و مادر خونریزی کند.


زایمان طبیعی سفالیک

گام‌به‌گام

۱. وضعیت مادر — هر وضعیتی که راحت است؛ اغلب نیمه‌نشسته یا به پهلوی چپ

۲. حین بیرون آمدن سر — با یک دست به‌آرامی سر را کنترل کن تا ناگهانی بیرون نیاید (پیشگیری از پارگی)

۳. پس از تولد سر — صبر کن تا سر خودبه‌خود بچرخد (restitution)

۴. دور گردن را چک کن — اگر بند ناف دور گردن است و شل است، از روی سر رد کن؛ اگر سفت است، معمولاً می‌توان نوزاد را از زیرش somersault کرد. کلمپ و قطع پیش از تولد بدن، آخرین گزینه است

۵. شانهٔ قدامی — با فشار ملایم رو به پایین روی سر

۶. شانهٔ خلفی — با فشار ملایم رو به بالا

۷. بقیهٔ بدن معمولاً سریع بیرون می‌آید — نوزاد لغزنده است، محکم نگه دار

۸. زمان تولد را اعلام و ثبت کن

بلافاصله پس از تولد

چهار کار

۱. خشک کن و گرم نگه دار — حولهٔ خیس را بردار و حولهٔ گرم تازه بگذار

۲. ارزیابی سریع: تنفس، تون عضلانی، ضربان قلب

۳. نوزاد سالم → روی سینهٔ مادر (پوست به پوست) و پوشاندن

۴. کلمپ تأخیری بند ناف — معمولاً حداقل یک دقیقه، مگر نوزاد نیاز به احیای فوری داشته باشد

اگر نوزاد نفس نمی‌کشد یا شل است

احیای نوزاد:

  • خشک کردن و تحریک
  • وضعیت خنثی سر (نه اکستنشن، نه فلکشن) — بالشی زیر شانه
  • پنج تنفس inflation با آمبوبگ
  • ارزیابی مجدد ضربان قلب
  • و اگر ضربان زیر ۶۰ ماند، فشردن قفسهٔ سینه با نسبت ۳:۱

در نوزاد، مشکل تقریباً همیشه تنفسی است — تهویهٔ مؤثر، کلید همه‌چیز است.

تیم نوزادان را فوراً خبر کن.

مرحلهٔ سوم

مدیریت فعال — که فراموش می‌شود

۱. اوتروتونیک پس از تولد نوزاد (طبق پروتکل)

۲. کشش کنترل‌شدهٔ بند ناف — فقط پس از نشانه‌های جدا شدن جفت و با ضدکشش روی رحم از بالای سمفیز. اگر مطمئن نیستی، نکش

۳. ماساژ رحم پس از خروج جفت

۴. جفت را نگه دار — برای بررسی کامل بودن

۵. تخمین خونریزی و پایش

۶. بررسی پارگی پرینه و ترمیم با مامایی

خونریزی پس از زایمان.


سه اورژانس واقعی

۱. پرولاپس بند ناف

بند ناف قابل‌دیدن یا لمس در واژن

بند ناف بین سر جنین و لگن فشرده می‌شود → خون‌رسانی جنین قطع می‌شود.

عوامل خطر: پارگی کیسهٔ آب با سر بالا · بریچ و وضعیت‌های غیرسفالیک · پلی‌هیدرآمنیوس · نارسی · چندقلویی

اقدام فوری

۱. کمک بخواه — سزارین اورژانس

۲. فشار را از روی بند ناف بردار:

  • وضعیت زانو-سینه (knee-chest) یا ترندلنبورگ با لگن بالا
  • با دست از راه واژن، سر جنین را بالا نگه دار — و تا اتاق عمل دستت را برندار

۳. بند ناف را دستکاری نکن — لمس و قرار گرفتن در هوای سرد، وازواسپاسم می‌دهد. اگر بیرون زده، با گاز مرطوب و گرم بپوشان

۴. اکسیژن به مادر · دسترسی وریدی · NPO

۵. پر کردن مثانه با سالین — گزینه‌ای برای بالا نگه داشتن سر در انتقال طولانی؛ تصمیم با مامایی

۶. توکولیز ممکن است مطرح شود — با مامایی

۲. شانهٔ گیرکرده (shoulder dystocia)

سر متولد شده، شانه بیرون نمی‌آید

نشانه: turtle sign — سر بیرون می‌آید و دوباره به پرینه فشرده می‌شود.

HELPERR — به‌ترتیب

H — Help: کمک بخواه (مامایی، بیهوشی، نوزادان)

E — Evaluate for episiotomy: اپیزیوتومی فضای استخوانی ایجاد نمی‌کند، ولی ممکن است دسترسی برای مانورهای داخلی بدهد

L — Legs: مانور McRoberts — هایپرفلکشن ران‌ها به سمت شکم. مؤثرترین و ساده‌ترین اقدام

P — Pressure: فشار سوپراپوبیک — از پشت شانهٔ قدامی، به سمت پایین و کنار

E — Enter: مانورهای داخلی (Rubin، Woods screw) — توسط فرد باتجربه

R — Remove the posterior arm

R — Roll: چرخاندن مادر به وضعیت چهاردست‌وپا (Gaskin)

سه کاری که ممنوع است

۱. فشار روی فوندوس — شانه را بیشتر گیر می‌اندازد و خطر پارگی رحم دارد

۲. کشیدن محکم یا پیچاندن سر — فلج شبکهٔ بازویی

۳. هل دادن سر به داخل — مگر به‌عنوان آخرین اقدام (مانور Zavanelli) توسط متخصص

و زمان را ثبت کن

هر مانور و زمانش را یک نفر بنویسد.

این هم برای تصمیم‌گیری مهم است و هم چون شانهٔ گیرکرده یکی از پرونده‌های پرمراجعهٔ حقوقی در مامایی است.

۳. بریچ

اصل: hands off the breech

بگذار بدن خودبه‌خود، با نیروی انقباضات، تا زاویهٔ کتف بیرون بیاید.

کشیدن یا دستکاری زودهنگام باعث می‌شود:

  • دست‌های جنین بالای سر بروند (nuchal arms)
  • و سر در لگن گیر کند — که بسیار خطرناک‌تر است

مامایی را فوراً خبر کن — و اگر زایمان پیشرفته نیست، سزارین گزینهٔ ارجح است.

اگر زایمان اجتناب‌ناپذیر است

  • دست نزن تا زاویهٔ کتف دیده شود
  • سپس مانورهای استاندارد (Løvset برای شانه‌ها، Mauriceau-Smellie-Veit یا فورسپس برای سر) — توسط باتجربه‌ترین فرد
  • بدن را آویزان نگه دار تا سر با وزن خودش پایین بیاید
  • و تیم نوزادان آماده باشد — این نوزادان اغلب نیاز به احیا دارند

سایر موقعیت‌ها

موقعیت نکته
مکونیوم در مایع آمنیوتیک ساکشن روتین دهان و بینی لازم نیست · اگر نوزاد بدحال است، تهویه اولویت دارد
زایمان نارس گرم نگه داشتن حیاتی است (کیسهٔ پلاستیکی برای نوزاد بسیار نارس) · تیم نوزادان
دوقلو دومی اغلب وضعیت غیرسفالیک دارد · مامایی فوراً
تشنج حین زایمان اکلامپسی · پره‌اکلامپسی و اکلامپسی
خونریزی پیش از زایمان دکولمان یا جفت سرراهی · معاینهٔ واژینال نکن تا جفت سرراهی رد شود

در خونریزی پیش از زایمان، معاینهٔ واژینال با انگشت ممنوع

تا جفت سرراهی با سونوگرافی رد نشده — معاینه می‌تواند خونریزی فاجعه‌بار بدهد.

سونوگرافی اول، معاینه بعد.


و همیشه

پنج چیزی که فراموش می‌شوند

۱. اوتروتونیک پس از تولد — پیشگیری از خونریزی

۲. گرم نگه داشتن نوزاد — هیپوترمی نوزاد، عارضهٔ شایع و قابل‌پیشگیری

۳. تخمین و پایش خونریزی مادر

۴. آنتی-D در مادر Rh منفی

۵. مستندسازی: زمان تولد · وضعیت نوزاد · مانورها و زمانشان · خونریزی · داروها

و یک نکتهٔ انسانی

زایمان در اورژانس، برای مادر اغلب ترسناک و غیرمنتظره است — نه آنچه تصور می‌کرد.

توضیح بده، اسمش را صدا کن، و بگذار نوزاد را ببیند و لمس کند اگر وضعیت اجازه می‌دهد.

و اگر پیامد بد بود، کسی کنارش بماند. سلامت روان در بحران.

منابع و گایدلاین‌ها ۳
  1. Shoulder Dystocia (Green-top Guideline No. 42) — Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (2024)
  2. Umbilical Cord Prolapse (Green-top Guideline No. 50) — RCOG (2022)
  3. Newborn Life Support Guidelines — Resuscitation Council UK (2025)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲

آزمون کوتاه

یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.

۱. در پرولاپس بند ناف، فوری‌ترین اقدام در اورژانس چیست؟

بند ناف بین سر جنین و لگن فشرده می‌شود و خون‌رسانی جنین قطع می‌شود. اقدام: کاهش فشار — با وضعیت زانو-سینه یا ترندلنبورگ با لگن بالا، و بالا نگه داشتن سر جنین با دست تا رسیدن به اتاق عمل. بند ناف را دستکاری نکن (وازواسپاسم) و پرش نده. پر کردن مثانه با سالین، گزینهٔ دیگری است که مامایی تصمیم می‌گیرد.

۲. در شانهٔ گیرکرده (shoulder dystocia)، اولین مانور کدام است؟

McRoberts (هایپرفلکشن ران‌ها) زاویهٔ لگن را تغییر می‌دهد و در اکثر موارد مؤثر است. همراه با فشار سوپراپوبیک (نه فوندال). فشار روی فوندوس ممنوع — شانه را بیشتر در لگن گیر می‌اندازد و خطر پارگی رحم دارد. و کشیدن محکم سر، خطر فلج شبکهٔ بازویی را بالا می‌برد.

۳. در زایمان بریچ در اورژانس، اصل کلیدی چیست؟

اصل کلاسیک: hands off the breech. کشیدن یا دستکاری زودهنگام باعث می‌شود دست‌های جنین بالای سر بروند (nuchal arms) و سر در لگن گیر کند — که بسیار خطرناک‌تر است. بگذار بدن با نیروی انقباضات بیرون بیاید، و فقط از مانورهای استاندارد در زمان درست استفاده کن. مامایی را فوراً خبر کن.

۴. پس از تولد نوزاد سالم، چه زمانی بند ناف کلمپ می‌شود؟

کلمپ تأخیری بند ناف با ذخیرهٔ آهن بهتر و پیامد بهتر نوزاد همراه است — به‌ویژه در نوزاد نارس. استثنا: نوزادی که نیاز به احیای فوری دارد یا خونریزی مادر. و در این مدت، نوزاد را خشک و گرم کن و روی سینهٔ مادر بگذار.

۵. مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از خونریزی پس از زایمان، بلافاصله پس از تولد چیست؟

مدیریت فعال مرحلهٔ سوم زایمان — به‌ویژه اوتروتونیک پیشگیرانه — خطر خونریزی پس از زایمان را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد. در اورژانس، این مرحله به‌راحتی فراموش می‌شود چون همه روی نوزاد متمرکزند. خونریزی پس از زایمان.

سلب مسئولیت

این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.