◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- هویت بیمار را کنار تخت، با خود بیمار، تطبیق بده — هر بار، بدون استثنا.
- یک واحد، سپس ارزیابی مجدد — تزریق دو واحدی خودکار، منسوخ است.
- علائم حیاتی پیش از شروع، ۱۵ دقیقه بعد، و پایان هر واحد.
- در خونریزی ماسیو: O منفی تا آماده شدن کراس‌مچ.
- رضایت و مستندسازی — اندیکاسیون را در پرونده بنویس.
- در بیمار با خطر بار حجمی، فوروسماید و تزریق آهسته.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- تب، لرز، یا درد کمر حین تزریق — فوراً قطع کن.
- افت فشار یا تنگی نفس تازه حین تزریق.
- ادرار قرمز یا تیره حین تزریق — همولیز.
- هر تردید در تطابق هویت — تزریق را شروع نکن.
- بیمار با نارسایی قلب یا سالمند کم‌وزن — خطر TACO.
- رد کردن خون به دلیل اعتقادی — پیش از اورژانس شدن، برنامه بریز.
قبل از هر چیز: ایمنی فرایند
آنچه بیماران را می‌کُشد، خطای انسانی است
نه ویروس، نه واکنش نادر ایمنی. خون اشتباه به بیمار اشتباه.
سه نقطهٔ خطا:
- نمونه‌گیری — لوله به نام فرد دیگری برچسب می‌خورد
- آزمایشگاه
- کنار تخت — واحد به بیمار دیگری وصل می‌شود
نقطهٔ کنترلی که دست توست، شمارهٔ ۳ است.
تطبیق هویت کنار تخت
- از خود بیمار بپرس نام و تاریخ تولدش را بگوید — نپرس «شما آقای احمدی هستید؟»
- دستبند هویتی را با برچسب واحد خون و فرم سازگاری تطبیق بده
- در بیمار ناهوشیار، از شمارهٔ پرونده و دستبند استفاده کن
- هر تردیدی = توقف. واحد را وصل نکن.
این کار سی ثانیه وقت می‌گیرد و شایع‌ترین علت مرگ قابل‌پیشگیری انتقال خون را حذف می‌کند.
چه کسی خون لازم دارد
محدود، نه آزادانه
در بیمار پایدار و بدون خونریزی فعال:
| وضعیت | آستانهٔ Hb | هدف |
|---|---|---|
| اکثر بیماران | کمتر از ۷۰ g/L | ۷۰–۹۰ |
| سندرم کرونری حاد | کمتر از ۸۰ g/L | ۸۰–۱۰۰ |
| وابسته به تزریق مزمن | فردی‌سازی‌شده | — |
کارآزمایی‌های متعدد نشان داده‌اند راهبرد محدود، دست‌کم به‌خوبی راهبرد آزادانه است — با عوارض کمتر.
در خونریزی فعال، Hb دروغ می‌گوید
در خونریزی حاد، بیمار خون کامل از دست می‌دهد — غلظت هموگلوبین تا وقتی رقیق‌سازی رخ ندهد، تغییر نمی‌کند.
یک Hb برابر ۱۲۰ در بیمار در حال خونریزی، تضمینی نیست. بر پایهٔ بالین، میزان خونریزی و پاسخ به احیا تصمیم بگیر. انتقال خون ماسیو.
یک واحد، سپس ارزیابی مجدد
تزریق خودکار «دو واحد» منسوخ است. هر واحد Hb را حدود ۱۰ g/L بالا می‌برد. یک واحد بده، ارزیابی کن، و اگر لازم بود واحد بعدی.
گروه خون و سازگاری
| دهندهٔ همگانی | گیرندهٔ همگانی | |
|---|---|---|
| گلبول قرمز | O منفی | AB مثبت |
| پلاسما | AB | O |
| پلاکت | A یا AB (ترجیحاً هم‌گروه) | — |
برای پلاسما برعکس است
گلبول قرمز آنتی‌ژن دارد؛ پلاسما آنتی‌بادی. پس O برای گلبول قرمز دهندهٔ همگانی است، ولی پلاسمای O پر از آنتی‌بادی ضد-A و ضد-B است و برای همه مناسب نیست.
سه سطح آماده‌سازی
| روش | زمان | کِی |
|---|---|---|
| O منفی بدون کراس‌مچ | فوری | خونریزی ماسیو · بیمار در حال مرگ |
| هم‌گروه (type-specific) | ۱۰–۱۵ دقیقه | خونریزی فعال با وقت اندک |
| کراس‌مچ کامل | ۴۵ دقیقه | بقیهٔ موارد |
O منفی را هدر نده
ذخیرهٔ O منفی محدود است.
در مرد و زن بالای سن باروری، از O مثبت استفاده کن. O منفی را برای زنان در سنین باروری و دختران نگه دار (پیشگیری از حساسیت Rh).
و به‌محض آماده شدن، به خون هم‌گروه تغییر بده.
آنتی‌بادی‌های غیرمنتظره
بیماران با سابقهٔ تزریق مکرر، بارداری، یا بیماری سلول داسی ممکن است آنتی‌بادی‌های آلوایمیون داشته باشند که یافتن خون سازگار را ساعت‌ها طول می‌دهد.
اگر چنین بیماری دارید و احتمال خونریزی هست، زود به بانک خون خبر بده — نه وقتی بیمار دارد خونریزی می‌کند.
فرآورده‌ها
| فرآورده | نگهداری | مدت تزریق | نکته |
|---|---|---|---|
| گلبول قرمز | ۲–۶ درجه | حداکثر ۴ ساعت از خروج از یخچال | هر واحد ≈ ۱۰ g/L |
| پلاکت | دمای اتاق، با تکان | ۳۰–۶۰ دقیقه | در یخچال نگذار |
| FFP | منجمد | پس از ذوب، سریع | ۱۵ mL/kg |
| کرایوپرسیپیتیت | منجمد | سریع | منبع فیبرینوژن |
قانون چهار ساعت
واحد گلبول قرمز باید ظرف ۴ ساعت از خروج از یخچال کنترل‌شده تزریق شود. واحدی که روی پیشخوان مانده، باید دور ریخته شود — به یخچال برنگردان.
حین تزریق
| زمان | اقدام |
|---|---|
| پیش از شروع | علائم حیاتی پایه · تطبیق هویت |
| ۱۵ دقیقهٔ اول | بیشترین خطر — علائم حیاتی، مشاهدهٔ مستقیم |
| پایان هر واحد | علائم حیاتی |
| تا ۲۴ ساعت بعد | هوشیار به واکنش‌های تأخیری |
اگر چیزی تغییر کرد، قطع کن
تب، لرز، درد کمر، تنگی نفس، افت فشار، کهیر، ادرار تیره.
تزریق را قطع کن، رگ را با سالین باز نگه دار، و ارزیابی کن. واکنش‌های انتقال خون.
چند نکتهٔ عملی
- فقط نرمال سالین در همان خط — محلول‌های حاوی کلسیم (رینگر لاکتات) لخته می‌دهند؛ گلوکز همولیز می‌دهد
- دارو را هرگز به کیسهٔ خون اضافه نکن
- فیلتر استاندارد لازم است
- گرم‌کن خون فقط در تزریق سریع یا حجم بالا، یا در آگلوتینین سرد — و فقط با دستگاه استاندارد، نه آب گرم
اضافه‌بار گردش خون (TACO)
شایع، و اغلب دیر تشخیص داده می‌شود
عوامل خطر: سالمند · وزن کم · نارسایی قلب · نارسایی کلیه · کم‌خونی مزمن شدید · تزریق چند واحدی سریع
پیشگیری: یک واحد در هر نوبت · تزریق طی ۳–۴ ساعت · فوروسماید بین واحدها در بیمار پرخطر · ارزیابی مجدد
TACO را از TRALI تفکیک کن — واکنش‌های انتقال خون.
رضایت، مستندسازی، و بیمارانی که رد می‌کنند
در پرونده بنویس
- اندیکاسیون — چرا این بیمار، همین حالا، به خون نیاز دارد
- گفت‌وگوی رضایت — فایده، خطر، و جایگزین
- شمارهٔ هر واحد و زمان تزریق
- پاسخ — Hb پس از تزریق و وضعیت بالینی
بیماری که خون را رد می‌کند
بیمار بالغ با ظرفیت، حق رد هر درمانی را دارد — حتی اگر به مرگ بینجامد. رضایت و ظرفیت.
جایگزین‌ها را به حداکثر برسان
- ترانگزامیک اسید زودهنگام
- کنترل سریع منبع — آستانهٔ پایین‌تر برای آندوسکوپی، آمبولیزاسیون، جراحی
- آهن وریدی و اریتروپویتین (برای کم‌خونی غیرحاد)
- سلول‌ساور (cell salvage) اگر موجود است — بسیاری از بیماران آن را می‌پذیرند
- کاهش حجم نمونه‌گیری آزمایشگاهی — لوله‌های کودکان
- هدف Hb پایین‌تر و تحمل کم‌خونی عمیق‌تر
و زود برنامه‌ریزی کن — نه وقتی بیمار در حال خونریزی است. اگر بیمار مدرک پیشین دارد، آن را بخوان و در پرونده بگذار.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Blood transfusion (NG24) — NICE (2015)
- Handbook of Transfusion Medicine, 6th edition — UK Blood Transfusion Services (JPAC) (2024)
- SHOT — Serious Hazards of Transfusion Annual Report — SHOT (UK haemovigilance) (2024)
برای مطالعهٔ بیشتر ۲
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. شایع‌ترین علت مرگ یا آسیب شدید مرتبط با انتقال خون چیست؟
۲. در بیمار پایدار و بدون خونریزی فعال، آستانهٔ معمول تزریق گلبول قرمز چیست؟
۳. بیمار با خونریزی ماسیو و گروه خون نامشخص. چه خونی می‌دهی؟
۴. بیمار سالمند ۴۵ کیلویی با کم‌خونی مزمن و نارسایی قلب نیاز به تزریق دارد. چه احتیاطی لازم است؟
۵. بیمار شاهد یهوه با خونریزی تهدیدکنندهٔ حیات، هوشیار و با ظرفیت، تزریق خون را رد می‌کند. چه می‌کنی؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.