◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- الگو را مشخص کن: یک‌طرفه یا دوطرفه؟ صعودی یا کانونی؟
- ظرفیت حیاتی را اندازه بگیر — اشباع اکسیژن تا دیر وقت طبیعی می‌ماند.
- رفلکس‌ها، تون، و سطح حسی را بررسی کن.
- در هر ضعف دوطرفه اندام تحتانی: مثانه و رکتوم را بررسی کن.
- پتاسیم، قند، کلسیم، منیزیم و CK.
- در شک به فشار نخاع: MRI اورژانس، و دگزامتازون در زمینهٔ بدخیمی.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- ضعف پیش‌رونده همراه با تنگی نفس یا صدای ضعیف — نارسایی تنفسی قریب‌الوقوع.
- احتباس یا بی‌اختیاری ادرار، بی‌حسی زینی — سندرم دم اسب.
- سطح حسی مشخص روی تنه — فشار نخاع.
- کمردرد شدید با ضعف در بیمار با سابقهٔ سرطان.
- ضعف بالارونده و سریع‌پیشرونده.
- درگیری بلع یا صدای تودماغی — خطر آسپیراسیون.
گام اول: الگو را مشخص کن
الگوی ضعف، محل ضایعه را می‌گوید — پیش از هر تصویربرداری.
| الگو | محل احتمالی |
|---|---|
| یک‌طرفه، همراه با نشانهٔ قشری (گفتار، بینایی، صورت) | مغز — سکته |
| یک‌طرفه، با درگیری متقاطع صورت و بدن | ساقهٔ مغز |
| دوطرفه با سطح حسی روی تنه | نخاع |
| دوطرفه، صعودی، با از دست رفتن رفلکس | عصب محیطی — گیلن-باره |
| خستگی‌پذیر، بدتر در پایان روز، درگیری چشم | محل اتصال عصب-عضله — میاستنی |
| پروگزیمال، قرینه، با CK بالا | عضله |
| قرینه و حاد با اختلال الکترولیت | متابولیک — برگشت‌پذیر |
دو چیزی که هم‌زمان باید بپایی
۱. تنفس
اشباع اکسیژن تو را فریب می‌دهد
در ضعف عضلات تنفسی، SpO₂ و گاز خون تا بسیار دیر طبیعی می‌مانند — و سپس بیمار ناگهان سقوط می‌کند.
ظرفیت حیاتی سریالی زودترین و قابل‌اتکاترین هشدار است. روند نزولی، مهم‌تر از یک عدد است.
نشانه‌های بالینی: جملهٔ کوتاه · صدای ضعیف · سرفهٔ ناکارآمد · استفاده از عضلات فرعی · تنفس متناقض شکمی · ناتوانی در دراز کشیدن صاف.
وقتی روند نزولی است: ICU، و آمادگی برای لوله‌گذاری انتخابی — نه لوله‌گذاری اضطراری در بیمار خسته.
۲. فشار نخاع
پنجرهٔ زمانی کوتاه و برگشت‌ناپذیر
در هر ضعف دوطرفهٔ اندام تحتانی، این‌ها را بپرس و معاینه کن:
- احتباس یا بی‌اختیاری ادرار · بی‌حسی زینی · تون اسفنکتر
- سطح حسی روی تنه
- کمردرد، به‌ویژه شبانه یا در بیمار با سابقهٔ سرطان
اقدام: MRI اورژانس کل ستون فقرات (ضایعات چندسطحی شایع‌اند) · در زمینهٔ بدخیمی، دگزامتازون فوری · تماس با جراحی ستون فقرات و انکولوژی · بی‌حرکتی تا ارزیابی.
پس از از دست رفتن کامل عملکرد، بازگشت نادر است. این یک اورژانس ساعت‌شمار است.
علت‌های اصلی
سندرم گیلن-باره
تظاهر: ضعف صعودی و قرینه طی روزها · از دست رفتن رفلکس · گزگز و بی‌حسی · کمردرد شایع · اغلب پس از عفونت گوارشی یا تنفسی.
درگیری خطرناک: عضلات تنفسی · عضلات بلع · اختلال خودکار (نوسان شدید فشار و ضربان — علت مهم مرگ).
بررسی: پانکچر (پروتئین بالا با سلول طبیعی — ممکن است در هفتهٔ اول طبیعی باشد) · نوار عصب و عضله · رد کردن علل دیگر.
درمان: ایمونوگلوبولین وریدی یا پلاسمافرز · پایش ظرفیت حیاتی و تله‌متری · پیشگیری از ترومبوز · بی‌دردی · کورتیکواستروئید مؤثر نیست.
میاستنی گراویس و بحران میاستنیک
تظاهر: ضعف خستگی‌پذیر · پتوز و دوبینی · ضعف بلع و صدای تودماغی · بدتر در پایان روز.
بحران میاستنیک: نارسایی تنفسی. محرک‌ها: عفونت، جراحی، بارداری، و داروها — آمینوگلیکوزید، ماکرولید، کینولون، بتابلوکر، منیزیم، سولفات منیزیم.
اقدام: پایش ظرفیت حیاتی · ICU · ایمونوگلوبولین یا پلاسمافرز · مرور و قطع داروی مقصر · مشاورهٔ نورولوژی.
تفکیک از بحران کولینرژیک (مصرف بیش از حد مهارکنندهٔ کولین‌استراز): در کولینرژیک، ترشحات فراوان، میوز، اسهال و فاسیکولاسیون وجود دارد.
علل برگشت‌پذیر متابولیک
هیپوکالمی شدید · هیپرکالمی · هیپوفسفاتمی (در سندرم تغذیهٔ مجدد) · هیپرکلسمی · هیپوگلیسمی · هیپوتیروئیدی شدید.
در هر ضعف حاد قرینه، الکترولیت‌ها را بگیر — این‌ها با اصلاح ساده کاملاً برمی‌گردند.
سایر
بوتولیسم: فلج نزولی، مردمک گشاد، خشکی دهان، بدون اختلال حسی.
فلج دوره‌ای: حملات ضعف با اختلال پتاسیم، اغلب سابقهٔ خانوادگی یا تیروتوکسیکوز.
میلیت عرضی: سطح حسی + ضعف + اختلال اسفنکتر، بدون توده در MRI.
فلج تاد: پس از تشنج، گذرا، با بهبود تدریجی.
اختلال عملکردی: الگوی غیرآناتومیک، ناسازگاری در معاینه — تشخیص رد کردنی، نه حدس اول.
بررسی اولیه
آزمایش: پتاسیم، سدیم، کلسیم، منیزیم، فسفات · قند · CK · عملکرد تیروئید · شمارش و CRP.
تنفس: ظرفیت حیاتی سریالی · گاز خون در صورت نگرانی.
تصویربرداری: بر پایهٔ الگو — CT یا MRI مغز در الگوی مرکزی؛ MRI ستون فقرات در الگوی نخاعی.
تخصصی: پانکچر · نوار عصب و عضله · آنتی‌بادی‌ها.
دو سؤالی که در هر ضعف حاد باید بپرسی
۱. آیا تنفسش در خطر است؟ → ظرفیت حیاتی.
۲. آیا نخاعش تحت فشار است؟ → مثانه، اسفنکتر، سطح حسی.
اگر پاسخ هر کدام «شاید» است، همان لحظه عمل کن.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Metastatic spinal cord compression in adults (NG234) — NICE (2023)
- Guillain-Barré syndrome: diagnosis and management — Brain / Lancet Neurology (2021)
- Suspected neurological conditions: recognition and referral (NG127) — NICE (2023)
برای مطالعهٔ بیشتر ۳
- NICE NG234 — Metastatic spinal cord compression
- Guillain-Barré syndrome, Lancet
- Rosen's Emergency Medicine, 10th ed — Weakness
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. در سندرم گیلن-باره، بهترین شاخص برای پیش‌بینی نیاز به تهویهٔ مکانیکی چیست؟
۲. بیمار با سرطان پستان، کمردرد شدید و ضعف پیش‌رونده هر دو پا. اقدام فوری؟
۳. ضعف ناگهانی و قرینهٔ هر چهار اندام با رفلکس‌های حفظ‌شده و پتاسیم ۲٫۱. تشخیص؟
۴. در میاستنی گراویس با بحران، چه چیزی باید پایش شود و کدام داروها را باید پرهیز کرد؟
۵. در سندرم گیلن-باره، کدام عارضهٔ غیرتنفسی می‌تواند کشنده باشد؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.