◉ ۳۰ ثانیهٔ اول — همین حالا
- علائم ادراری اختصاصی را بپرس: سوزش، تکرر، فوریت، درد سوپراپوبیک.
- در تب و درد پهلو: به پیلونفریت فکر کن و سونوگرافی بگیر.
- اگر معیار سپسیس دارد، وارد مسیر سپسیس شو.
- کشت ادرار پیش از آنتی‌بیوتیک در موارد پیچیده.
- در مرد، بارداری، سوند، یا عود مکرر: UTI پیچیده در نظر بگیر.
- احتباس ادرار و مثانهٔ پر را بررسی کن.
★ نشانه‌های خطر — اگر هست، سطح مراقبت را بالا ببر
- تب و درد پهلو با حال عمومی بد — پیلونفریت یا پیونفروز.
- سنگ شناخته‌شده همراه با تب — اورژانس اورولوژی.
- معیارهای سپسیس یا شوک.
- UTI در بارداری — خطر زایمان زودرس.
- عدم پاسخ به آنتی‌بیوتیک پس از ۴۸ تا ۷۲ ساعت — آبسه یا انسداد.
- هماچوری ماکروسکوپیک بدون عفونت — بدخیمی تا رد نشود.
خطر اصلی: بیش از حد تشخیص دادن
«UTI» شایع‌ترین تشخیص اشتباه در سالمند بدحال است
باکتریوری بدون علامت (asymptomatic bacteriuria) در سالمندان بسیار شایع است — در ساکنان خانهٔ سالمندان، بسیار بیشتر.
نسبت دادن دلیریوم، افتادن یا بدحالی به کشت مثبت ادرار:
- جست‌وجوی علت واقعی را متوقف می‌کند.
- باعث تجویز بی‌مورد آنتی‌بیوتیک و مقاومت می‌شود.
- و بیمار با بیماری درمان‌نشده ترخیص می‌شود.
دنبال علائم ادراری اختصاصی بگرد: سوزش، تکرر، فوریت، درد سوپراپوبیک، تغییر تازه در بی‌اختیاری.
چه کسی باید درمان شود؟
| گروه | باکتریوری بدون علامت |
|---|---|
| بارداری | درمان شود |
| پیش از پروسیجر اورولوژیک تهاجمی | درمان شود |
| سالمند · دیابتی · بیمار سونددار · بیمار نخاعی | درمان نشود |
طبقه‌بندی عملی
| نوع | تعریف |
|---|---|
| سادهٔ تحتانی (uncomplicated) | سیستیت در زن غیرباردار، بدون ناهنجاری ساختاری |
| پیچیده (complicated) | مرد · بارداری · سوند · ناهنجاری ساختاری یا سنگ · نارسایی کلیه · سرکوب ایمنی · عفونت بیمارستانی |
| پیلونفریت | تب، لرز، درد پهلو، حساسیت زاویهٔ دنده‌ای-مهره‌ای |
| UTI سپتیک | معیارهای سپسیس — مسیر سپسیس |
تشخیص
نوار ادرار (dipstick) — کِی مفید است
| موقعیت | ارزش |
|---|---|
| زن جوان با علائم تیپیک | مفید؛ نیتریت یا لکوسیت‌استراز مثبت، تشخیص را تقویت می‌کند |
| سالمند | ارزش محدود؛ پاسخ مثبت شایع و غیراختصاصی |
| بیمار سونددار | تقریباً بی‌ارزش — همهٔ سوندها کلونیزه می‌شوند |
در زن جوان با علائم کلاسیک
سه علامت سوزش، تکرر و نبودِ ترشح واژینال، احتمال UTI را به‌قدری بالا می‌برد که درمان تجربی بدون کشت قابل قبول است.
کشت ادرار — کِی بفرست
بارداری · مرد · سوند · پیلونفریت · عود یا شکست درمان · عفونت بیمارستانی · سرکوب ایمنی · بیمار بدحال.
نمونه‌گیری درست: میانهٔ جریان، یا از سوند تازه‌تعویض‌شده — نه از کیسهٔ ادرار.
تصویربرداری
سونوگرافی در: پیلونفریت که ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت پاسخ نمی‌دهد · سابقهٔ سنگ · مرد · بیمار بدحال · شک به انسداد یا احتباس.
CT در شک به آبسه، پیونفروز، یا پیلونفریت آمفیزماتو.
پیونفروز — اورژانس واقعی
انسداد + عفونت = آبسهٔ تحت فشار
کِی فکر کن: تب و درد پهلو در بیمار با سنگ شناخته‌شده، تومور، یا هر علت انسداد.
آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی شکست می‌خورد، چون دارو به سیستم بسته نمی‌رسد. مرگ‌ومیر بالاست.
اقدام: احیا و مسیر سپسیس · تماس فوری با اورولوژی برای درناژ اورژانس (نفروستومی پوستی یا استنت حالب) · تصویربرداری فوری.
همان اصل «کنترل کانون» (source control) است.
درمان
| وضعیت | رویکرد |
|---|---|
| سیستیت ساده | آنتی‌بیوتیک خوراکی کوتاه‌مدت طبق پروتکل محلی |
| UTI پیچیده | کشت + دورهٔ طولانی‌تر |
| پیلونفریت | خوراکی در بیمار پایدار؛ وریدی در تهوع، استفراغ، یا بدحالی |
| سپسیس ادراری | مسیر سپسیس: آنتی‌بیوتیک ظرف یک ساعت |
| انسداد | درناژ + آنتی‌بیوتیک |
انتخاب آنتی‌بیوتیک: پروتکل محلی
الگوی مقاومت E. coli بین کشورها و حتی بین بیمارستان‌ها بسیار متفاوت است. رژیم‌های پیشنهادی گایدلاین‌های خارجی مستقیماً قابل انتقال نیستند.
آنتی‌بیوگرام مرکز خودت را بشناس و در ۴۸ تا ۷۲ ساعت، طیف را بر پایهٔ کشت محدود کن.
موقعیت‌های ویژه
بارداری
حتی باکتریوری بدون علامت باید درمان شود — خطر پیلونفریت، زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد.
انتخاب آنتی‌بیوتیک محدود است (برخی داروها در سه‌ماهه‌های خاص ممنوع‌اند). با مامایی و فارماکوپه هماهنگ کن. آستانهٔ بستری پایین‌تر است.
UTI مرتبط با سوند
تشخیص بالینی است: تب، درد، لرز یا بدحالی بدون منبع دیگر. ادرار کدر یا بدبو به‌تنهایی اندیکاسیون درمان نیست.
اگر درمان لازم است، سوند را تعویض کن — بیوفیلم روی سوند قدیمی، درمان را ناکام می‌گذارد.
و همیشه بپرس: آیا این سوند هنوز لازم است؟
هماچوری بدون عفونت
هماچوری ماکروسکوپیک بدون شواهد عفونت، به‌ویژه در بالای ۴۵ سال یا سیگاری، نیازمند ارجاع برای رد بدخیمی است.
نسبت دادن آن به «عفونت» بدون کشت مثبت و بدون پیگیری، یکی از مسیرهای تشخیص دیرهنگام سرطان مثانه است.
پیش از ترخیص
- کشت فرستاده شده و چه کسی جوابش را می‌بیند مشخص است.
- مدت درمان و دوز، مکتوب به بیمار داده شده.
- شبکهٔ ایمنی: با تب بالا، درد پهلو، استفراغ، یا عدم بهبود طی ۴۸ ساعت فوراً برگردد.
- در عود مکرر یا UTI در مرد، ارجاع اورولوژی.
- اگر سوند دارد: ضرورتش بازبینی شده است.
منابع و گایدلاین‌ها ۳
- Urinary tract infection (lower): antimicrobial prescribing (NG109) — NICE (2018)
- Pyelonephritis (acute): antimicrobial prescribing (NG111) — NICE (2018)
- EAU Guidelines on Urological Infections — European Association of Urology (2024)
برای مطالعهٔ بیشتر ۳
- NICE NG109 و NG111 — UTI و پیلونفریت
- EAU Guidelines on Urological Infections
- Infectious Diseases Society of America — Asymptomatic bacteriuria guideline
آزمون کوتاه
یک گزینه را انتخاب کن؛ پاسخ و توضیح بلافاصله نمایش داده می‌شود.
۱. کشت ادرار سالمند ۸۵ سالهٔ گیج، مثبت است ولی علائم ادراری ندارد. اقدام درست چیست؟
۲. در کدام گروه، باکتریوری بدون علامت باید درمان شود؟
۳. بیمار با تب، درد پهلو و سنگ حالب شناخته‌شده. چرا این اورژانس است؟
۴. در مرد جوان با نخستین اپیزود علائم ادراری، کدام رویکرد درست‌تر است؟
۵. در بیمار با سوند ادراری دائم، نوار ادرار (dipstick) چه ارزشی دارد؟
سلب مسئولیت
این مطالب صرفاً برای آموزش کادر درمان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، پروتکل بیمارستان محل خدمت شما یا مشورت با متخصص نیست. پیش از اجرای هر دوز یا مداخله، آن را با منبع رسمی و پروتکل مرکز خود تطبیق دهید.